نقد نظریۀ ایمان‌گرایی محض کی‌یرکگارد در داستان ذبح اسماعیل بر اساس تحلیل شخصیت حضرت ابراهیم ناظر بر مؤلفه‌های تفکر نقادانه

نوع مقاله : ترویجی

نویسندگان

1 دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد رشتۀ تفسیر قرآن کریم، گروه قرآن و حدیث، دانشگاه معارف قرآن و عترت، اصفهان، ایران.

2 استادیار، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه شهید مطهری، تهران، ایران.

3 دانش‌آموختۀ دکتری تخصصی فلسفۀ علم، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

چکیده

ریچارد پاول از اندیشمندان حوزۀ تفکر نقادانه برای ارزیابی صحیح تفکر از مؤلفه‌هایی به نام استانداردهای عقلانی استفاده می‌کند. برخی از این مؤلفه‌ها عبارت‌اند از: درستی، انصاف، وسعت نظر و منطقی بودن. پژوهش‌های‌ انجام‌شده در آموزه‌های قرآنی و دین اسلام نیز بر تفکر صحیح و استدلال‌ورزی دقیق برای برخورداری از ایمان راستین تأکید می‌کنند. اما برخی اندیشمندان ایمان‌گرا همچون کی‌یرکگارد معتقدند که بعضی آموزه‌های دینی مانند ماجرای حضرت ابراهیم و ذبح فرزندش، بر اساس ایمان‌گرایی محض است و اندیشیدن در آن راه ندارد. پژوهش حاضر درصدد نقد نظریۀ ایمان‌گرایی کی‌یرکگارد در این داستان بر اساس بازشناسی شخصیت و شیوۀ تبلیغ حضرت ابراهیم، ناظر بر مؤلفه‌های تفکر نقادانه است. یافته‌های این پژوهش که به روش توصیفی - تحلیلی نگارش شده است، وجود مؤلفه‌های تفکر نقادانه در شیوۀ تبلیغ حضرت ابراهیم و برخورداری ایشان از ذهن متفکر نقاد را اثبات کرده است و نظریۀ ایمان‌گرایی محض کی‌یرکگارد را در داستان ذبح اسماعیل نفی می‌کند. همچنین برخلاف ظاهر داستان، مبانی عقلی و منطقی را در تصمیم حضرت ابراهیم نشان می‌دهد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

A Critique of Kierkegaard's Radical Fideism in the Story of the Sacrifice of Ishmael

نویسندگان [English]

  • Maryam Mosahebi Mohammadi 1
  • Mohammadhassan Yaghoobian 2
  • Hamed Safaeipour 3
1 Master’s in Quranic Exegesis, Department of Quran and Hadith, University of Qur'an and Etrat Studies, Isfahan, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Islamic Philosophy and Theology, Shahid Motahhari University, Tehran, Iran.
3 Ph.D. in Philosophy of Science, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

This study critically examines Søren Kierkegaard's radical fideist interpretation of Prophet Abraham's intended sacrifice of his son. Kierkegaard, in Fear and Trembling, presents this act as a "teleological suspension of the ethical" based on pure, non-rational faith. By analyzing the character and preaching methodology of Prophet Abraham as depicted in the Qur'an through the lens of critical thinking standards (e.g., clarity, logic, fairness), this research challenges Kierkegaard's view. The findings demonstrate that Abraham’s arguments against idolatry consistently exemplify rational discourse and critical thought. Consequently, his ultimate submission to God’s command is reinterpreted not as a suspension of reason but as the apex of a rationality grounded in a deep, critically derived understanding of God's essential attributes. The study concludes that the Qur’anic narrative affirms a harmony between informed faith and critical rationality, thereby invalidating the application of pure fideism to this story.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Critical Thinking
  • Intellectual Standards
  • Prophet Abraham
  • Kierkegaard
  • Fideism
  • Sacrifice of Ishmael
  1. قرآن کریم.

    1. پاول،ریچارد؛ الدر، لیندا. (1392ش). تفکر نقاد، (ترجمۀ اکبر سلطانی و مریم آقازاده). تهران: شهرتاش.
    2. پترسون، مایکل و همکاران. (1389ش). عقل و اعتقاد دینی، (ترجمۀ احمد نراقی و مریم سلطانی). تهران: طرح نو.
    3. جوادی، سیده زهره. (1390ش). مقایسۀ مفهوم و مؤلفه‌های تفکر انتقادی از دیدگاه متفکران غربی با مفهوم تفکر در قرآن و دلالت‌های تربیتی این دو در حوزۀ تربیت دینی. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد (استاد راهنما: بابک شمشیری). دانشکدۀ علوم تربیتی و روان‌شناسی. دانشگاه شیراز.
    4. سبحانی، جعفر. (1372ش). فروغ ابدیت. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
    5. سخنور، محمدداود. (1389ش). نقش عقل در معرفت دینی از دیدگاه غزالی و کی‌یرکگور. قم: بوستان کتاب.
    6. سلیمانی اردستانی، عبدالرحیم. (1384ش). خردورزی در ماجرای ذبح فرزند توسط ابراهیم خلیل. نشریه انجمن معارف اسلامی، ش( 2)، ص69-82.
    7. طباطبایی، سید محمدحسین. (1374ش). تفسیر المیزان، (ترجمۀ سید محمدباقر موسوی همدانی). قم: جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
    8. علیرضایی، مرضیه. (1395ش). جایگاه عقل و ایمان در ماجرای ذبح اسماعیل(ع)». دین و دنیای معاصر، 3(1)،
    9. 71-84.
    10. قاضی مرادی، حسن. (1393ش). درآمدی بر تفکر انتقادی. تهران: اختران.
    11. کی یرکگارد، سورن. (1374ش). ترس و لرز، (ترجمۀ سید محسن فاطمی). تهران: انتشارات نور.
    12. محمدی پویا، فرامرز؛ صالحی، اکبر. (1393ش). تحلیل محتوای قرآن کریم بر اساس مفهوم انتقادی. علوم تربیتی از دیدگاه اسلام، 2(3)، 25-50. https://doi.org/10.30497/edus.2015.57480