بررسی چگونگی تأثیر حالت روحی اضطرار در استجابت دعا با محوریت آیۀ 62 نمل، و صحیفۀ سجادیه

نوع مقاله : ترویجی

نویسندگان

1 طلبۀ سطح 4، رشته تفسیر تربیتی، مکتب نرجس(س)، مشهد، ایران.

2 دانشیار، گروه فقه و مبانی حقوق، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران.

چکیده

دعا به‌عنوان نیایشی فطری و برخاسته از عمق وجود انسان، همواره در متون دینی، به‌ویژه قرآن کریم و صحیفۀ سجادیه تأکید شده است. این پژوهش با تمرکز بر آیۀ ۶۲ سورۀ نمل (أَمَّنْ یُجِیبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ)، به بررسی سازوکار تأثیر حالت اضطرار در استجابت دعا و کشف دستاوردهای معنوی و روان‌شناختی این پدیده می‌پردازد. با بهره‌گیری از روش توصیفی - تحلیلی و مطالعۀ کتابخانه‌ای، یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که اضطرارْ تنها یک شرط ظاهری برای اجابت نیست، بلکه با ایجاد دگرگونی درونی، مسیر استجابت را هموار می‌سازد. دستاورد نوین این تحقیق، تبیین «مدل پنج‌مرحله‌ای گذار از اضطرار به استجابت» بر اساس تحلیل دقیق متون دینی است که شامل مراحل زیر است: 1. احساس درماندگی و تذلل؛ ۲. ابراز درماندگی با تضرع؛ ۳. ناامیدی از غیر خدا و انقطاع قلب؛ ۴. رسیدن به مقام خلوص و صدق نیت؛ ۵. قرب الهی و استجابت.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Investigating the Impact of the State of Spiritual Distress (Iḍṭirār) on the Acceptance of Supplications, Centered on Verse 62 of Sūrat al-Naml and the Ṣaḥīfa al-Sajjādiyya

نویسندگان [English]

  • Fateme Salahi 1
  • Seyed Jafar Alavi 2
1 Level Four Student in Educational Exegesis, Narjes (pbuh) Seminary School, Mashhad, Iran.
2 Associate Professor, Department of Jurisprudence and Legal Foundations, Razavi University of Islamic Sciences, Mashhad, Iran.
چکیده [English]

Supplication (Duʿāʾ), as an innate form of worship arising from the depths of human existence, holds a central position in Islamic texts, particularly the Holy Qur’an and the Ṣaḥīfa al-Sajjādiyya. This study focuses on verse 62 of Sūrat al-Naml – “Is He not [best] who responds to the distressed one (al-muḍṭarr) when he calls upon Him...?” – to examine the mechanisms through which the state of distress (ḥālat al-iḍṭirār) influences the acceptance of supplications and to elucidate its concomitant spiritual and psychological fruits. Employing a descriptive-analytical method and library research, the findings reveal that distress is not merely an external condition for response; rather, it catalyzes a profound inner transformation that paves the way for divine response. The novel contribution of this research is the formulation of a “Five-Stage Model of Transition from Distress to Acceptance,” derived from a meticulous analysis of the sacred texts. This model comprises the following stages: 1) The realization of helplessness and humility; 2) The expression of helplessness through earnest imploration; 3) Despair from all other-than-God and the heart’s detachment from created means; 4) Attainment of sincerity (ikhlāṣ) and purity of intention; 5) Divine proximity (qurb) and the acceptance of the supplication.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Supplication (Duʿāʾ)
  • Distress (Iḍṭirār)
  • Al-Muḍṭarr (The Distressed One)
  • Acceptance (Istijābah)
  • Ṣaḥīfa al-Sajjādiyya
  1. قرآن کریم، (ترجمۀ مکارم شیرازی)

    نهج البلاغه، (1381ش). (ترجمۀ محمد دشتی). قم: انتشارات آل علی(ع)

    1. صحیفۀ سجادیه، (1385ش). (ترجمۀ حسن ممدوحی). قم: بوستان کتاب.
    2. آلوسی، سید محمود. (1415ق). روح المعانی فی تفسیر القرآن. بیروت: دار الکتب الإسلامیة.
    3. ابن‌بابویه، محمد بن علی قمی. (بی‌تا). الخصال (تصحیح سید احمد فهری زنجانی). تهران: دار الکتب الإسلامیة.
    4. ابن‌فارس، احمد. (1404ق). معجم مقائیس اللغة. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
    5. ابن‌فهد حلی، احمد بن محمد. (بی‌تا). عدة الداعی و نجاح الساعی. قم: مکتبة الوجدانی.
    6. ابن‌منظور. (1408ق). لسان العرب. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
    7. بحرانی، سید هاشم. (1416ق). البرهان فی تفسیر القرآن. تهران: بنیاد بعثت.
    8. جعفر بن محمد الصادق (منسوب). (1360ش). مصباح الشریعة، (ترجمۀ حسن مصطفوی). تهران: بی‌نا.
    9. جوادی آملی، عبدالله. (1378ش). حکمت عبادات. قم: اسراء.
    10. حر عاملی، محمد بن حسن. (بی‌تا). وسائل الشیعة، (تصحیح شیخ محمد رازی). تهران: المکتبة الإسلامیة.
    11. حسینی همدانی، محمدحسین. (1404ق). انوار درخشـان، (تحقیق محمدباقر بهبودی). تهران: کتابفروشی لطفی.
    12. حیدر، صنفور علی. (1380ش). المعجم الأصولی، (پدیدآور: هاشم آملی). قم: مجمع الذخائر الإسلامیة.
    13. دیلمی، حسن بن محمد. (1412ق). إرشاد القلوب إلی الصواب. قم: الشریف الرضی.
    14. راغب اصفهانی، حسین. (1412ق). مفردات فی غریب القرآن. بیروت-دمشق: دار القلم.
    15. روحانی، محمود. (1372ش). المعجم الإحصائی لألفاظ القرآن الکریم. مشهد: انتشارات آستان قدس.
    16. طباطبایی، سید محمدحسین. (1417ق). تفسیر المیزان. قم: انتشارات جامعۀ مدرسین.
    17. طبرسی، فضل بن حسن. (1372ش). مجمع البیان. تهران: ناصرخسرو.
    18. طریحی، فخرالدین. (بی‌تا). مجمع البحرین. نجف: المکتبة المرتضویة.
    19. طوسی، محمد بن حسن. (1382ق). الخلاف. تهران: بی‌نا.
    20. طیب، سید عبدالحسین. (1378ش). اطیب البیان. تهران: انتشارات اسلام.
    21. عروسی حویزی، عبدعلی بن جمعه. (1415ق). تفسیر نور الثقلین. قم: اسماعیلیان.
    22. فراهیدی، خلیل بن احمد. (1981م). کتاب العین (به کوشش مهدی مخزومی). بغداد: بی‌نا.
    23. قرشی، علی‌اکبر. (بی‌تا). قاموس القرآن. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
    24. قمی، شیخ عباس. (1391ش). مفاتیح الجنان. مشهد: به‌نشر.
    25. فیومی، احمد بن محمد. (1418ق). المصباح المنیر. بی‌جا: المکتبة العصریة.
    26. کلینی، محمد بن یعقوب. (1429ق). الکافی، (تحقیق دار الحدیث). قم: دار الحدیث.
    27. مدرسی، سید محمدتقی. (1377ش). تفسیر هدایت، (ترجمۀ گروه مترجمان). مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی.
    28. مشکینی، علی. (1379ش). المصباح المنیر. قم: نشر الهادی.
    29. مجلسی، محمدباقر. (1403ق). بحار الأنوار. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
    30. مصطفوی، حسن. (1388ش). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: مرکز الکتاب.
    31. مطهری، مرتضی، (الف). (بی‌تا). بیست گفتار. قم: صدرا.
    32. مطهری، مرتضی، (ب). (بی‌تا). انسان و سرنوشت. قم: صدرا.
    33. مغنیه، محمدجواد. (بی‌تا). التفسیر المبین. قم: بنیاد بعثت.
    34. نجفی، محمدحسن. (1404ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
    35. نوری، حسین بن محمدتقی. (1408ق) .مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. قم: مؤسسة آل البیت(ع).