نوع مقاله : پژوهشی
نویسندگان
1 کارشناسی ارشد رشتۀ علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه پیام نور، فسا، ایران.
2 استادیار، گروه الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی، فسا، ایران.
چکیده
مطالعۀ معناشناختی واژگان قرآن که بهگونهای حکیمانه در ساختار منسجم سورهها و آیات جایگذاری شدهاند، امکان دستیابی به شبکهای منسجم از معانی ژرف این کتاب را فراهم میآورد. هر سوره در قالب ساختاری هدفمند و گفتمانی خاص شکل گرفته است و نظام واژگانیاش متناسب با غرض هدایتی آن، هدفمند سازمان یافته است. پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی و با تمرکز بر معناشناسی واژگان در بستر سورۀ بروج، به واکاوی سازوکارهای شناختی پایداری بر ایمان در برابر فتنه و رنج میپردازد. بنابر یافتههای پژوهش، نظام واژگانی سوره متناسب با گفتمان سوره (تثبیت ایمان در دلِ رنجها) طراحی شده و با واژگان و ترکیباتی منحصربهفرد مانند «بروج، موعود، شاهد و مشهود، شهید، اصحاب الاخدود، قعود، انتقام، بطش، محیط و محفوظ، فوز کبیر»، پیام پایداری و استقامت را به مؤمنان القا میکند. بررسی بیشتر این پژوهش به این نکته انجامید که فضای واژگانی این سوره با ساختاری محافظتی و مراقبتی سازمان یافته است، بهگونهای که واژهها نه بهصورت منفرد، بلکه در شبکهای بههمپیوسته و در پیوند با فضای گفتمانی سوره، لایههای عمیقتری از کارکردهای ایمانِ پایدار را بازنمایی میکنند.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
The Lexical System of Sūrah al-Burūj Based on the Cognitive Mechanisms of Steadfastness in Faith
نویسندگان [English]
- mansour homirany 1
- Ebrahim zareifar 2
1 Master's Student in Quranic and Hadith Sciences, Quran and Hadith University, Payam-e Noor University, Fasa, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Theology and Islamic Studies, Islamic Azad University, Fasa, Iran.
چکیده [English]
Asemantic study of the Qur’anic lexis, which is so wisely embedded within the coherent structure of its surahs, facilitates access to an integrated network of the Book’s profound meanings. Each surah is formed with a specific discursive structure, its lexical system purposefully organized to serve its pedagogical intent. Adopting an analytical approach with a focus on lexical semantics, this study examines the cognitive mechanisms underpinning steadfastness in faith amid trial and suffering within Sūrah al-Burūj. The findings indicate that the surah’s lexical system is meticulously designed in alignment with its core discourse—fortifying faith amidst adversity. Through unique lexical choices such as al-burūj (the constellations), al-maw‘ūd (the Promised Day), shāhid and mashhūd (witness and witnessed), shahīd (martyr), aṣḥāb al-ukhdūd (the companions of the trench), qu‘ūd (sitting), intiqām (retribution), baṭsh (seizure), muḥīṭ (encompassing), maḥfūẓ (preserved), and al-fawz al-kabīr (the great success), it instills a message of perseverance. Further analysis reveals that the surah’s lexical field is organized within a protective framework; the lexical items operate not in isolation but within an interconnected network linked to the surah’s discursive context, thereby representing deeper layers of the functionality of enduring faith.
کلیدواژهها [English]
- Qur’an
- Sūrah al-Burūj
- Lexical System
- Faith
- Cognitive Mechanisms
- Tribulation (Fitnah)
قرآن کریم.
- ابنسیده، ابوالحسن علی. (1421ق). المحکم والمحیط الأعظم. بیروت: دار الکتب العلمیة.
- ابنعاشور، محمد طاهر. (1984ق)، التحریر و التنویر. تونس: الدار التونسیة للنشر.
- ابنفارس، احمد. (1404ق). مقاییس اللغة. بیروت: دار الفکر.
- ابنکثیر، ابوالفداء اسماعیل. (1419ق). تفسیر القرآن العظیم. بیروت: دار الکتب العلمیة.
- ابنمنظور، محمد بن مکرم. (1414ق). لسان العرب، بیروت: دار صادر.
- ابوسعود، محمد بن مصطفی. (بیتا). تفسیر أبی السعود ( إرشاد العقل السلیم إلى مزایا الکتاب الکریم). بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
- احمدی، محمدنبی؛ یزدانی، فرشته. (1400ش). تحلیل گفتمان انتقادی سورۀ بروج از منظر نورمن فیرکلاف. مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی، 5(1)، 3-23. https://doi.org/10.22034/isqs.2021.6329
- اندلسی، ابوحیان محمد بن یوسف. (1420ق). البحر المحیط. بیروت: دار الفکر.
- آلوسی، شهابالدین محمود. (1415ق). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم والسبع المثانی. بیروت: دار الکتب.
- البرزی ورکی، پرویز. (1368ش). مبانی زبانشناسی متن. تهران: امیرکبیر.
- بروجردی، مصطفی. (1397ش). تفسیر شمس. قم: بوستان کتاب.
- بستانی، محمود. (1424ق). التفسیر البنائی للقرآن الکریم. مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی.
- بغوی، حسین بن مسعود. (1420ق). معالم التنزیل. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
- بقاعی، ابراهیم بن عمر. (بیتا). نظم الدرر فی تناسب الآیات والسور. قاهره: دار الکتاب الإسلامی.
- بهجتپور، عبدالکریم. (1390ش). همگام با وحی. قم: مؤسسۀ تمهید.
- حبیبکیانی، رضوانه. (2008م). البنیة النصیة لقصة موسی(ع) فی القرآن الکریم. پاکستان: الجامعة الإسلامیة العالمیة.
- خطابی، محمد. (1991م). لسانیات النص. بیروت: المرکز الثقافی العربی.
- خطیب، عبدالکریم یونس. (بیتا). التفسیر القرآنی للقرآن. قاهره: دار الفکر العربی.
- جوهری، اسماعیل بن حماد. (1407ق). الصحاح تاج اللغة وصحاح العربیة. بیروت: دار العلم للملایین.
- درزی، قاسم. (1397ش). درآمدی بر کاربست علوم شناختی در مطالعات قرآنی. مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی، 2(1)، 75-43.
- درویش، محییالدین. (1415ق). إعراب القرآن و بیانه. بیروت: دار ابن کثیر.
- دهقان، اکبر. (1383ش). نسیم رحمت. قم: ایران
- راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1412ق). المفردات فی غریب القرآن. تهران: صادق.
- زغلول راغب، محمد نجار. (1428ق). تفسیر الآیات الکونیة فی القرآن الکریم، (ج4). قاهره: مکتبة الشروق الدولیة.
- زین، محمد فاروق. (1425ق)، بیان النظم فی القرآن الکریم. دمشق: دار الفکر.
- سلیمی، سید فاطمه؛ طالعزاری، فریده. (1402ش). بازنمایی اخلاقی انبیا در قرآن کریم با خوانش سبکشناسی نحوی. آموزههای قرآنی، 20(38)، 297-356. https://doi.org/10.30513/qd.2023.5،477.2231
- زحیلی، وهبة بن مصطفى. (1418ق). التفسیر المنیر فی العقیدة والشریعة والمنهج. دمشق: دار الفکر.
- سوبرة، امیر عبدالکریم. (1439ق). السور القرآنیة فی حرکیة السیرة النبویة. بیروت: مؤسسة الناشرون.
- شعیری، حمیدرضا. (1385ش). تجزیه و تحلیل نشانه - معناشناختی گفتمان. تهران: سمت.
- شکرانی، رضا. (1390ش). بررسی روش گفتمانکاوی و چگونگی کاربست آن در مطالعات قرآنی. عیار پژوهش در علوم انسانی، 3(1)، 93-122.
- شنقیطی، محمد امین. (1415ق). أضواء البیان فی إیضاح القرآن بالقرآن. بیروت: دار الفکر.
- طباطبایی، سید محمدحسین. (1374ش). تفسیر المیزان. قم: دفتر انتشارات اسلام.
- طبرسی، فضل بن حسن. (1367ش). مجمع البیان. بیروت: دار المعرفة.
- طبری، محمد بن جریر. (1420ق). جامع البیان فی تأویل القرآن. بیروت: مؤسسة الرسالة.
- طنطاوی، محمد سید. (1997م). التفسیر الوسیط للقرآن الکریم. قاهره: دار النهضة.
- عفیفی، احمد. (2001م). نحو النص؛ اتجاه جدید فی الدرس النحوی. قاهره: مکتبة زهراء الشرق.
- فراهیدی، خلیل بن احمد. (1409ق). کتاب العین. قاهره: مکتبة الهلال.
- فضلالله، سید محمدحسین. (1419ق). من وحی القرآن. بیروت: دار الملاک.
- فیروزآبادی، مجدالدین. (1415ق). القاموس المحیط. بیروت: مؤسسة الرسالة.
- قاسمی، محمد جمال. (1418ق). محاسن التأویل. بیروت: دار الکتب العلمیة.
- قرائتی، محسن. (1388ش). تفسیر نور. تهران: مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن.
- قرشی، سید علیاکبر. (1377ش). تفسیر احسن الحدیث. قم: دفتر نشر نوید اسلام.
- قطب، سید. (1308ق). فی ظلال القرآن. بیروت: دار الشروق.
- القفی، صبحی ابراهیم. (2000م). علم اللغة النصی بین النظریة و التطبیق؛ دراسة تطبیقیة علی السور المکیة. قاهره: دار قباء.
- کوبلی، پاول. (1387ش). نظریههای ارتباطی، (ترجمۀ احسان شاهقاسمی). تهران: پژوهشکدۀ علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
- لطفیپور ساعدی، کاظم. (1371ش). درآمدی به اصول و ترجمۀ قرآن. تهران: مرکز نشر.
- مدرسی، سید محمدتقی. (1377ش). تفسیر هدایت، (ترجمۀ پرویز آتابکی و همکاران). مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی.
- مصطفوى، سید حسن. (1360ش). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
- مکارم شیرازی، ناصر، و همکاران. (1386ش). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الاسلامیة.
- مراغی، احمد بن مصطفی. (1946ق). تفسیر المراغی. مصر: شرکة مکتبة ومطبعة مصطفى البابى الحلبى وأولاده.
- میدانی، عبدالرحمن حسن حبنکه. (1420ق). معارج التفکر و دقائق التدبر. دمشق: دار القلم.
- نجارزادگان، فتحالله. (1396ش). تذکار وحی. قم: مرکز مدیریت حوزههای علمیۀ قم.
- نشار، خلود یوسف محمد. (2022م). سورة البروج؛ المقاصد و الهدایات (دراسة تطبیقیة). الراسخون، 8(4)، 38-59.
- نعمانی، سراجالدین عمر. (1419ق). اللباب فی علوم الکتاب. بیروت: دار الکتب العلمیة.
- هرری شافعی، محمد امین. (1421ق). تفسیر حدائق الروح والریحان فی روابی علوم القرآن. بیروت: مؤسسة الرسالة.
)