نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

• میرزا محمد رضا صفائی تخته فولادی ¹
• راضیه جعفرزاده قهدریجانی ²

¹ طلبۀ سطح چهار حوزۀ علمیۀ اصفهان، اصفهان، ایران.

² طلبۀ سطح چهار، رشتۀ تفسیر تطبیقی، مرکز تخصصی فاطمة‌الزهراء(س)، اصفهان، ایران.

چکیده

یکی از دلایل سها در اثبات ادعای خود مبنی‌بر اقتباس قرآن از سایر اندیشه‌ها تکرار مضمون شعر زید بن عمرو در قرآن است. او مدعی است که چون مفهوم مذکور در شعر زید منعکس شده است، ناگزیر این مفهوم قرآنی برآمده از آن است. یکی از روش‌های پاسخ موردی به این ادعا، بررسی انتساب شعر به شاعر است، زیرا با رد انتساب آن به شاعر جاهلی، امکان اثبات تقدم شعر بر قرآن و اقتباس آن از مضمون شعر وجود ندارد. بنابه بررسی انجام‌شده، بیت مذکور از طریق مبرد در تفاسیر آمده، از طریق ابن‌بری در لغتنامه‌ها نقل شده است و کتاب‌های البدایة و النهایة، تاریخ دمشق و سیر أعلام النبلاء نیز آن را آورده‌اند، اما باید گفت که همۀ طرق آن مقطوع است. از سه طریق مغازیِ ابن‌اسحاق نیز فقط در نقل زیاد بن عبدالله بکائی موجود است. در آن، طریق ابن‌اسحاق به زید بن عمرو مشخص نیست و دو مسیر محتمل وی به زید نیز به آل زبیر می‌رسد که اینان در مظانّ جعل شعر با هدف فضیلت‌سازی برای خاندان خود هستند. روایت مفرد هشام بن عروۀ زبیری از پدرش نیز مردود است. همچنین ابن‌اسحاق به ساخت شعر برای افراد متهم است. در طریق اغانی نیز شعر به هشام بن عروه می‌رسد. تمام نقل‌های هشام، چه در اغانی و چه در سیره به سعید بن زید که از جاعلان حدیث «عشرۀ مبشّره» است بازمی‌گردد و احتمال ساختگی بودن شعر را تقویت می‌کند.

کلیدواژه‌ها

• سها
• شعر زید بن عمرو نفیل
• ابن‌اسحاق
• آل زبیر

موضوعات

• علوم قرآنی

عنوان مقاله [English]

A Critical Examination of the Attribution of the Poem Cited by Suha in his Critique of the Quran to Zayd ibn ʿAmr ibn Nufayl

نویسندگان [English]

• mirza mohammad reza safaei takhteh folady ¹
• Razieh Jafarzadeh Qahdrijani ²

¹ Advanced Student (Level 4) in Islamic Studies, Isfahan Seminary, Isfahan, Iran.

² Advanced Student (Level 4) in Comparative Exegesis, Fatima al-Zahra Specialized Center, Isfahan, Iran.

چکیده [English]

One of the arguments posited by Suha in his book "  Naqd al-Qurʾān" (Critique of the Quran) to support the claim of Qur’anic appropriation of pre-Islamic ideas is the alleged recurrence of a thematic element from a poem attributed to Zayd ibn ʿAmr ibn Nufayl within the Qur’anic text. He contends that since this concept appears in the poetry, the corresponding Qur’anic expression must have been derived from it. A fundamental method for refuting this claim is to scrutinize the authenticity of the poem’s attribution to its purported pre-Islamic author. If this attribution is unreliable, the foundational premise for asserting the poem’s chronological priority and the Qur’an’s alleged borrowing from it collapses. This study conducts a meticulous source-critical analysis (asnād) of all extant transmission chains (ṭuruq) of the verse. The findings demonstrate that all chains are either disconnected (maqṭūʿ) or, in their most complete form, converge upon narrators from the Zubayrid family (Āl Zubayr)—a group with a clear historical motive to fabricate merits for their lineage. Key transmitters, including Saʿīd ibn Zayd (a known fabricator) and Hishām ibn ʿUrwah, further undermine the narration’s credibility. Consequently, the poem’s attribution to Zayd ibn ʿAmr is highly dubious and cannot substantiate Suha’s claim. This research highlights the necessity of rigorous historiographical analysis in responding to modern polemics against the Qur’an.

کلیدواژه‌ها [English]

• Suha
• Qur’anic Criticism
• Zayd ibn ʿAmr ibn Nufayl
• Source Criticism (ʿIlm al-Rijāl)
• Zubayrid Family (Āl Zubayr)
• Ibn Isḥāq