نوع مقاله : پژوهشی
نویسنده
نویسندۀ مسئول، علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران.
چکیده
تعامل تاریخی زبان قرآن (عربی) و زبان فارسی منجر به وامگیری گسترده واژگانی و تحولات معنایی عمیقی در زبان مقصد شده که چالشی جدی برای مفسران فارسیزبان ایجاد میکند. این پژوهش، با رویکردی میانرشتهای متشکل از معناشناسی شناختی و مطالعات ترجمه انتقادی، استدلال میکند که این وامواژگان به مثابه «تلههای شناختی-معنایی» عمل کرده و به «جابجایی هرمنوتیکی» در فهم متن قرآن منجر میشوند. مقاله حاضر، با هدف مدلسازی این سازوکار و از طریق تحلیل کیفی عملکرد ده تفسیر معاصر فارسی، دو وامواژه پرچالش «بریء/برائت» و «مجنون» را به عنوان مطالعات موردی بررسی میکند. یافتهها نشان میدهد که در مورد «برائت»، «چارچوب انقطاع عهدی» (دلالت بر کنش حقوقی-سیاسی در عصر نزول) در بستر زبان فارسی به «سَرنمونه عاطفی» (به معنای بیزاری و نفرت) تقلیل یافته است. در مورد «مجنون»، «چارچوب فرهنگی-باورشناختی» عصر نزول (منازعه بر سر منشأ وحی: خدا یا جن) به طور کامل جای خود را به «چارچوب طبی-آسیبشناختی» مدرن (به معنای دیوانگی بالینی) داده است. تحلیل عملکرد تفاسیر، سه رویکرد گونهشناسانه (جایگزینی-عرفی، التقاطی-مردد، و فقهاللغوی-محافظهکار) را آشکار ساخته و اثبات میکند که استراتژی «بومیسازی ناخودآگاه» الگوی غالب در مواجهه با این تلههاست. این پژوهش نتیجه میگیرد که زبان مادری مفسر، نه ابزاری شفاف، بلکه یک «پیشفهم» قدرتمند است که میتواند فرآیند تفسیر را به صورت نظاممند صورتبندی کند. بر همین اساس، مقاله بر ضرورت «هشیاری هرمنوتیکی» فعال در مطالعات تفسیری، به منظور صیانت از اصالت معنای وحی، تأکید میورزد.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
The Shadow of the Mother Tongue on Understanding the Text of Revelation: A Hermeneutical Challenge in Contemporary Persian Exegeses
نویسنده [English]
- sajjad mohammadfam
Assistant Professor, Department of Quranic and Hadith Sciences, Azarbaijan Shahid Madani University. Tabriz. IRAN
چکیده [English]
The historical interaction between the language of the Quran (Arabic) and the Persian language has led to extensive lexical borrowing and profound semantic shifts in the target language, posing a significant challenge for Persian-speaking exegetes. Employing an interdisciplinary approach combining cognitive semantics and critical translation studies, this research argues that certain Quranic loanwords function as "cognitive-semantic traps," leading to a "hermeneutical displacement" in the interpretation of the Quranic text. This article aims to model this mechanism through a qualitative analysis of ten contemporary Persian tafsir works, examining two challenging and high-frequency loanwords, "bariʾ/baraʾa" (بریء/برائت) and "majnūn" (مجنون), as case studies. Findings indicate that, concerning "baraʾa," an "attitudinal-contractual framework" (denoting a legal-political act of disavowal in the revelatory era) has been reduced within the Persian linguistic context to an "affective prototype" (meaning aversion and hatred). Regarding "majnūn," the "cultural-belief framework" of the revelatory era (pertaining to a dispute over the origin of revelation: God or jinn) has been entirely supplanted by a modern "medical-pathological framework" (signifying clinical insanity). The analysis of these tafsir works reveals three typological approaches: (1) substitutive-conventional, (2) eclectic-hesitant, and (3) philological-conservative, demonstrating that "unconscious domestication" is the predominant strategy in navigating these traps. This research concludes that the exegete's native language is not a transparent tool but rather a powerful "pre-understanding" (Vorverständnis) that can systematically shape the interpretive process. Accordingly, the article underscores the imperative of active "hermeneutical vigilance" in Quranic studies to safeguard the authenticity of divine meaning.
کلیدواژهها [English]
- Exegetical Studies
- Cognitive Semantics
- Semantic Shift
- Hermeneutics
- Loanwords
- Barāʾat
- Majnūn
)