نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

• حسن خرقانی ¹
• علی اکبر رستمی ¹
• سیدمحمدعلی فهیمی ²

¹ دانشگاه علوم اسلامی رضوی

² دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه علوم اسلامی رضوی

چکیده

دانش تفسیر وامدار تلاش‌های مفسرانی است که به شرح و تبیین کتاب الهی پرداخته‌اند. برخی از این تفاسیر از میان رفته‌اند، ولی دیدگاه‌های صاحبان آن‌ها در بخشی از آیات به جا مانده است. از این گروه، ابوالقاسم کعبی بلخی، متکلم و مفسر معتزلی است.
این مقاله با روش توصیفی تحلیلی به بررسی برخی آراء وی در تفسیر می‌پردازد و روشن می‌شود که او با روش قرآنی عقلی آیات را تفسیر می‌کند و برای سیاق و ظرایف تعبیری در شناخت مقصود خداوند متعال، اهمیت زیادی قائل است. از این رو مقصود از کلماتی را که ابراهیم با آن‌ها آزموده شد، امامت می‌داند که خداوند آن را اتمام کرد و به انجام رساند. همچنین در سوره قیامت، نظر مشهور را کنار می‌نهد و مقصود از قرآن را قرائت نامۀ اعمال می‌داند. استدلال‌های عقلی و کلامی نیز در برداشت‌های وی جایگاه ویژه‌ای دارد و بر اساس آن، آدم(ع) را قبله نه مسجود فرشتگان می‌داند و بهشت آدم(ع) را زمینی می‌داند و «عالم ذر» را نمی‌پذیرد و عقول بنی‌آدم را گواه ربوبیت خداوند می‌داند. همچنین حکومت و خلافت را که عهد الهی است، برای کافران و ستمگران مشروع نمی‌داند. قرائات و فقه القرآن نیز از سرفصل‌های تفسیری وی می‌باشد.

کلیدواژه‌ها

• ابوالقاسم کعبی بلخی
• تفسیر قرآن
• دیدگاه‌های تفسیری
• روش‌ها و گرایش‌های تفسیری

عنوان مقاله [English]

Analytic Research about the Exegetic Attitudes of Abu l-Qāsim al-Ka'bi al-Balkhı̄

نویسندگان [English]

• Hasan Kharaghani ¹
• Ali Akbar Rostami ¹
• Sayyed Muhammad Ali Fahimi ²

¹ Associate professor at Razavi University of Islamic Sciences

² A PhD student in the Quran Sciences & Hadith

چکیده [English]

The science of the exegesis is owed to the exegetes’ attempts which have interpreted and determined the Book of Almighty. Some of these exegeses have been vanished but the opinions of their authors in some of the verses have been remained. Of these groups is Abu l-Qāsim al-Ka'bi al-Balkhı̄ who was a muʿtazilah theologian and exegete. This paper with analytic-descriptive method studies some of his opinions in the exegesis and it clears that he interpreted the Quran verses with the Quranic-rational method and he attached much important to know the intent of God for the linguistic sense (siaq) and interpretative nuances. Therefore, the aim of the words which was tested Ibrahim prophet (peace be upon him) is imāmah (Arabic: إمامة‎) which God completed and fulfilled. Also in sūrah al-Qiyamah (Arabic: القیامة‎), he put aside the well-known opinion and he thought that the meaning of the Quran is the recitation of his record. The intellectual and theological arguments in his resulting precepts have a special position and according to it he believes that Adam is Qibla and not being prostrated by the angels and Adam’s heaven being earthy and he does not believe in the World of Pre-Existence (Alam-e-Zar) and the intellects of human beings is the declaration of faith inthe Deity (God). And also the government and the vicegerency which are the covenant of Allah is not legitimate for the aggressors and disbelievers. Qiraʼat and fiqh al-Quran are of his exegetic chapter titles.

کلیدواژه‌ها [English]

• Abu l-Qāsim al-Ka'bi al-Balkhı̄
• The Quran exegesis
• The exegetic opinions
• The exegetic methods and tendencies