تمایزسنجی ایمان‌آوری قوم یونس با ایمان‌ناپذیری دیگر اقوام بر اساس تحلیل محتوای مضمونی سوره یونس(ع)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 علوم قرآن و حدیث، علوم انسانی، تربیت مدرس، تهران، ایران

2 دانشگاه قرآن و حدیث

3 تفسیر قرآن، دانشکده مطالعات تطبیقی قرآن، علوم و معارف قرآن کریم، شیراز، ایران

چکیده

در روایتِ دعوت اقوام توسط أنبیاء، مدحِ قوم یونس در نسبت با نکوهش سایر اقوام، یک وجه تمایزِ اساسی محسوب می‌شود.
در این پژوهه به روش تحلیل محتوای مضمونی و استفاده از رابطه‌ی هم‌نشینیِ مضامین در روش تحلیل گفتمان، با دسته‌بندی موضوعی آیات سوره‌ی یونس و توسعه‌ی شبکه مضمونی مرتبط در سایر آیات، چرایی ایمان‌آوری قوم یونس(ع) مورد تحلیل قرار گرفته است.
یافته‌های تحقیق حکایت از آن دارد که اقوامِ تمامیِ أنبیاء به‌جز حضرت یونس(ع)، تکذیب‌کننده‌ی آیات الهی بودند. مبتنی بر تحلیل‌های کمّی، رویکرد غالب در سوره‌ی یونس، اتمام حجّت با اقوامِ تکذیب‌کننده به دو طریق «انذار» و «استدلال‌ورزی» است. تحلیل‌های کیفی نشان می‌دهد اقوام به‌تدریج طیّ یک رابطه‌ی طولیِ تدلّی از أعلی به أدنی به موضع «تکذیب‌گری» روی آورده‌اند و آن‌چه آن‌ها را ایمان‌ناپذیر کرده، اتخاذ چنین موضعی در برابر دین بوده است. عاملِ سوق‌دهنده‌ی اقوام به تکذیب‌گری، محیطِ اجتماعیِ ناسالمی بوده که متأثر از الگویِ رفتاری کنش‌گرانی با مرجعیّت فکری و سیاسی تحت عنوان «ملأ» شکل گرفته است. قوم یونس تنها قومی است که سخنی از وجود چنین طبقه‌ای در آن یافت نشده و به‌جای آن در روایت‌های مربوط به این قوم، از حضورِ یک «عالمِ ناصح» نام برده شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

razavi