نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

• عبدالله حسینی

استادیار گروه آموزش زبان و ادبیات عرب، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

چکیده

هدف این پژوهش، تبیین سازوکار پیوند میان تصویر و شناخت در تشبیهات سورۀ نور و واکاوی نقش آنها در تسهیل یادگیری معنادار مفاهیم تربیتی است. قرآن کریم با بهره‌گیری از تصاویر بلاغی و هنری، مفاهیم انتزاعی و پیچیده را در قالب تشبیه به اشکال حسی و ملموس عرضه می‌کند و از این طریق، مسیر درک، درونی‌سازی و ماندگاری معارف را در ساختار ذهنی انسان استوار می‌سازد. نظریۀ یادگیری معنادار دیوید آزوبل که بر پیوند دانش نوین با ساختارهای شناختی پیشین تأکید دارد، چارچوب نظری پژوهش را تشکیل می‌دهد و امکان تحلیل علمی نقش تشبیهات قرآنی در فرایند آموزش را به‌صورتی نظام‌مند فراهم می‌آورد. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی–تحلیلی و روش تحلیل محتوای کیفی، پنج تشبیه تربیتی موجود در آیات ۳۵، ۳۹ و ۴۰ سورۀ نور را در سه سطح معنایی تصویری، شناختی ساختاری و تربیتی کاربردی مورد بررسی قرار داده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که این تشبیهات به‌مثابۀ پیش‌سازمان‌دهنده‌های شناختی عمل می‌کنند و با پیوند دادن مفاهیم انتزاعی مانند ایمان، هدایت و تقوا به عناصر محسوس نظیر نور، چراغ و تاریکی، یادگیری عمیق، پایدار و معنادار را تسهیل می‌نمایند. نتایج پژوهش بیانگر آن است که تصویرسازی‌های قرآنی، با فعال‌سازی هم‌زمان ابعاد شناختی و عاطفی مخاطب، زمینۀ انتقال مفاهیم اخلاقی از سطح آگاهی نظری به سطح باور و رفتار را فراهم می‌آورند. بر این اساس، بهره‌گیری از تشبیهات قرآنی می‌تواند الگویی کارآمد و مبتنی بر یادگیری معنادار برای آموزش‌های دینی و تربیتی معاصر ارائه دهد.

کلیدواژه‌ها

• تشبیه‌های قرآنی
• سورۀ نور
• یادگیری معنادار
• آزوبل
• تصویرسازی
• مفاهیم تربیتی

موضوعات

• معناشناسی

عنوان مقاله [English]

The Link between Imagery and Cognition in the Metaphors of Surah An-Nur: An Approach Based on Ausubel’s Theory of Meaningful Learning

نویسنده [English]

• Abdullah Hosseiny

Assistant Professor, Department of Arabic Language and Literature, Farhangian University, ،, Tehran, Iran

چکیده [English]

The aim of this study is to elucidate the mechanism linking imagery and cognition in the metaphors of Surah An-Nur and to examine their role in facilitating the meaningful learning of educational and moral concepts. The Holy Quran, by employing rhetorical and artistic imagery, presents abstract and complex concepts in tangible and sensory forms through metaphors, thereby reinforcing the process of comprehension, internalization, and retention of knowledge within the human mind. David Ausubel’s theory of meaningful learning, which emphasizes the integration of new knowledge with pre-existing cognitive structures, provides the theoretical framework for this study and enables a systematic scientific analysis of the role of Quranic metaphors in the educational process.

This descriptive–analytical study, using qualitative content analysis, investigates five educational metaphors found in verses 35, 39, and 40 of Surah An-Nur across three levels: visual-semantic, structural-cognitive, and applied-educational. The findings indicate that these metaphors function as cognitive advance organizers and, by linking abstract concepts such as faith, guidance, and piety with concrete elements such as light, lamp, and darkness, facilitate deep, enduring, and meaningful learning. The results further suggest that Quranic imagery, by simultaneously activating the cognitive and emotional dimensions of the audience, enables the transfer of ethical concepts from theoretical awareness to belief and practice. Accordingly, employing Quranic metaphors can provide an effective and meaningful learning-based model for contemporary religious and educational instruction.

کلیدواژه‌ها [English]

• Quranic metaphors
• Surah An-Nur
• meaningful learning
• Ausubel
• imagery
• educational concepts