نوع مقاله : ترویجی

نویسنده

• علی اصغر آخوندی

استادیار، گروه معارف اسلامی، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران

چکیده

این پژوهش با هدف تبیین و طبقه‌بندی انواع روابط معنایی میان جملات پایانی (فواصل) آیات قرآن کریم و محتوای آنها، بر اساس تفسیر نمونه، انجام شده است. پرسش محوری عبارت است از این‌که نگاه مفسران در یکی از مهم‌ترین تفاسیر فارسی معاصر به فواصل قرآنی و ارتباط معنایی آن‌ها با محتوای آیات چگونه است؟ آیا می‌توان نوع نگرش آن‌ها را به عنوان یک مدل ارتباط معنایی ارائه کرد؟ این تحقیق به روش توصیفی-تحلیلی و با رویکرد متن‌محور انجام شده است. داده‌ها با گزینش هدفمند آیاتی از تفسیر نمونه که در آنها مفسران به ارتباط فاصله و محتوا تصریح کرده‌اند، گردآوری و سپس بر اساس اشتراکات معنایی در دو دسته اصلی «مناسبت‌های ساختاری-موضوعی» و «مناسبت‌های مخاطبی-کنشی» دسته‌بندی و تحلیل شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد که در تفسیر نمونه، فواصل آیات دارای کارکردهای معنایی متنوع و ساختاریافته‌ای هستند. این کارکردها در حوزهٔ مناسبت‌های ساختاری-موضوعی شامل تأکید، تعلیل، تفسیر و تبیین، تکمیل‌سازی و نتیجه‌گیری می‌شود. در حوزهٔ مناسبت‌های مخاطبی-کنشی نیز کارکردهایی همچون تشویق، تحذیر، تهدید، تسلیت و دلگرمی و سرزنش مشاهده می‌گردد. این پیوندها نه‌تنها به انسجام درونی آیات کمک می‌کنند، بلکه به عنوان ابزاری تفسیری برای توضیح مقاصد الهی و هدایت مخاطب به کار می‌روند. در نتیجه این مطالعه باید اذعان نمود که توجه به رابطهٔ معنایی فاصله و محتوا در تفسیر نمونه، الگویی نظام‌مند برای درک لایه‌های عمیق‌تر معانی قرآنی ارائه می‌دهد. دسته‌بندی ارائه‌شده در این پژوهش می‌تواند مبنایی برای مطالعات تطبیقی در سایر تفاسیر و نیز تقویت روش‌های تحلیل متن در حوزهٔ علوم قرآنی قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

• فواصل آیات
• تفسیر نمونه
• روابط معنایی
• تناسب ساختاری-موضوعی
• تناسب مخاطبی-کنشی

موضوعات

• تفسیر

عنوان مقاله [English]

Re-reading and analysis of semantic proportionality of intervals with the content of verses in Tafsir-e-Namuneh

نویسنده [English]

• Ali Akhondy

-

چکیده [English]

This research aimed to explain and classify the types of semantic relationships between the concluding sentences (fawasil) of Quranic verses and their content, based on Tafsir Nemouneh. The central question is: How do exegetes in one of the most important contemporary Persian commentaries view Quranic fawasil and their semantic connection with the content of the verses? Can their approach be presented as a semantic relationship model? This descriptive-analytical study used a text-oriented approach. Data were collected by purposefully selecting verses from Tafsir Nemouneh where exegetes explicitly addressed the relationship between fawasil and content. These were then categorized and analyzed based on semantic commonalities into two main groups: "structural-thematic correspondences" and "audience-action correspondences." The findings indicate that in Tafsir Nemouneh, the fawasil of verses have diverse and structured semantic functions. In the domain of structural-thematic correspondences, these functions include emphasis, causation, interpretation and explanation, supplementation, and conclusion. In the domain of audience-action correspondences, functions such as encouragement, warning, threat, consolation and reassurance, and reproach are observed. These connections not only contribute to the internal coherence of the verses but also serve as an exegetical tool to explain divine intentions and guide the audience. Consequently, this study concludes that attention to the semantic relationship between fawasil and content in Tafsir Nemouneh provides a systematic model for understanding the deeper layers of Quranic meanings. The categorization presented in this research can serve as a basis for comparative studies in other commentaries and for strengthening text analysis methods in the field of Quranic sciences.

کلیدواژه‌ها [English]

• Fawasil of Verses
• Tafsir-e-Namuneh
• Semantic Relationships
• structural-thematic correspondence
• audience-action congruence