نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

• ریحانه پورخلیلی ¹
• علی قانعی اردکان ²
• مصطفی زارعی بلوط بنگان ³

¹ دانشجوی دکتری رشته علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، قم؛ دانش‌پژوه سطح 4 رشته تفسیر تطبیقی، جامعة الزهرا س، قم، ایران

² دانش‌آموختۀ دکتری تفسیر و علوم قرآن، دبیر آموزش گروه علمی تفسیر جامعة الزهرا س، قم، ایران

³ دانشجوی دکتری رشته علوم قرآن و حدیث، دانشگاه جامع کاشان، ایران

چکیده

اخلاق به‌عنوان نظامی رفتاری، روابط انسان با خدا، خود و دیگران را تنظیم کرده و چگونگی زیستن را در ابعاد فردی و اجتماعی بر پایه ملکات نفسانی تبیین می‌نماید. قرآن کریم با ارائه آموزه‌های هدایت‌بخش، بشریت را به سوی رشد و تعالی رهنمون نموده و نظام اخلاقی منسجمی برای بازطراحی زیست مومنانه بنیان می‌نهد. این نظام، با تکیه بر اصول توحیدگرایی، جاودانگی، تکلیف‌گرایی، ارزش‌گرایی، اختیارگرایی، فطرت‌گرایی، ظرفیت بازآفرینی و ساماندهی زیست مؤمنانه را در مواجهه با چالش‌های معاصر ارائه می‌دهد. پژوهش حاضر با هدف بررسی تحلیلی نقش ویژگی‌های بنیادین نظام اخلاقی قرآن‌بنیان، به این پرسش پاسخ می‌دهد که چگونه این ویژگی‌ها می‌توانند زیست مؤمنانه را در مواجهه با چالش‌های عصر حاضر بازطراحی کنند. این مطالعه به بررسی ویژگی‌های کلیدی این نظام می‌پردازد که زیست ایمانی را در جهان معاصر سامان می‌بخشند. روش پژوهش، تحلیلی ـ مضمونی است که با استناد به آیات قرآنی انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که این ویژگی‌ها، با پیوند میان مبانی نظری و کاربست‌های عملی، نظام اخلاقی قرآن‌بنیان را به الگویی کارآمد برای هدایت تحولات فردی و اجتماعی بر مدار ایمان بدل می‌سازد. چارچوب نظری ارائه‌شده، با تبیین نظام‌مند روابط میان ویژگی‌های اخلاقی قرآن‌بنیان و مؤلفه‌های زیست مؤمنانه، افقی نو برای تعمیق فرهنگ ایمانی در عرصه‌های فردی و جمعی می‌گشاید و می‌تواند مبنایی برای طراحی برنامه‌های تربیتی، آموزشی و فرهنگی متناسب با شرایط جوامع معاصر باشد.

کلیدواژه‌ها

• اخلاق
• نظام اخلاقی
• اخلاق قرآن‌بنیان
• زیست مومنانه

موضوعات

• تفسیر

عنوان مقاله [English]

An Analytical Examination of the Role of the Characteristics of a Qur’an-Based Ethical System in Redesigning the Faith-Oriented Life

نویسندگان [English]

• Reyahneh Poorkhalili ¹
• Ali Ghaenei Ardekan ²
• Mostafa Zareyi Balot Bangan ³

¹ Ph.D. Candidate in Comparative Qur’anic Exegesis, University of Qur’anic Sciences and Teachings, Qom

² Ph.D. in Tafsir and Quranic Sciences, Secretary of the Academic Department of Tafsir, Jameat-ol-Zahra, Qom, Iran

³ Ph.D. Student in Qur’anic Sciences, University of Kashan

چکیده [English]

Ethics, as a comprehensive behavioral framework, governs human relationships with God, the self, and others, and defines the modes of living in both individual and social spheres based on moral virtues. The Holy Qur’an, through its guiding principles, leads humanity toward spiritual growth and perfection, establishing a coherent and integrated ethical system for (re)designing the faith-oriented life. Rooted in the principles of monotheism, eternity, duty-centeredness, value-centeredness, free will, and an innate (fiṭrah-based) disposition, this system offers a dynamic and holistic framework for a believer’s way of life. This study aims to provide an analytical investigation into the fundamental characteristics of the Qur’an-based ethical system, addressing the central question of how these attributes can reshape the faith-oriented life in response to the challenges of the contemporary era. It examines the key features of this system that structure and sustain a religious way of living in modern societies. Methodologically, the research employs an analytical–thematic approach grounded in Qur’anic exegesis. The findings reveal that, by integrating theoretical foundations with practical applications, these characteristics make the Qur’an-based ethical system an effective model for addressing contemporary moral and social challenges, while guiding humanity toward both worldly prosperity and eternal salvation. The study concludes by offering practical recommendations and actionable strategies for incorporating this system into current social contexts.

کلیدواژه‌ها [English]

• Ethics
• Ethical system
• Qur’an-based ethics
• faith-oriented life