نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

• حمید آریان ¹
• محمدجواد سقای بی‌ریا ²

¹ دانشیار، گروه تفسیر و علوم قرآن، مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، قم، ایران.

² استادیار، گروه تفسیر و علوم قرآن، مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، قم، ایران.

چکیده

تفسیر صحیح قرآن تابع اصول، قواعد و روش ضابطه‌مندی است که به‌کارگیری و رعایت آن‌ها به کشف معنای مراد خداوند از آیات منتهی می‌گردد. برخی از دانشوران علم‌گرای مسلمان، با انگیزه‌های دینی و علمی، به تفسیر قرآن در آیاتِ ناظر به خلقت پدیده‌های جهان و انسان دست زده‌اند. مقالۀ حاضر به بررسی و نقد برداشت‌های تفسیری سه تن از آنان به اسامی عبدالعلی بازرگان، حسن یوسفی اشکوری و عبدالصبور شاهین، از آیات آفرینش انسان می‌پردازد و از خلال این نقدها، اعتبار منطق و روش تفسیری آن‌ها را نیز آشکار می‌کند. این پژوهش در گردآوری اطلاعات، از شیوۀ کتابخانه‌ای و در تحلیل و داوری آرای تفسیری آن سه تن، از روش توصیفی ـ تحلیلی ـ انتقادی بهره برده است و با آشکار کردن خطاهای روشی و معرفتی برداشت‌های تفسیری آنان، به روش تفسیر صحیح آن آیات در ضمن نقدها نیز اشاره می‌کند. یافته‌های پژوهش حاکی از وجود اشتراک در برداشت‌های تفسیری و خطاهای مشابه در روش تفسیری آنان است. برداشت‌های تفسیری هر یک از آنان از آیات آفرینش انسان دارای خطاهای متعددی است. بسیاری از این برداشت‌ها دچار ضعف روش‌شناختی‌اند که لغت‌شناسیِ نامعتبر، غفلت از ارتباط آیات با یکدیگر و ضعف در جمع دلالی آیات بخشی از آن خطاهاست. خطای دیگرشان این است که برداشت‌های آنان غالباً مبتنی بر پیش‌داوری است و با مسلم انگاشتن فرضیۀ تطور انواع، معنای دلخواه خود را از آیات آفرینش انسان جُسته و در استخراج دلالت‌های آن آیات به‌جای تکیه بر ضوابط تفسیری معتبر، پیش‌فرض‌‌های خود را بر آن‌ها تحمیل کرده‌اند.

کلیدواژه‌ها

• علم‌گرایان مسلمان
• تفسیر آیات آفرینش انسان‌
• خطاهای تفسیری
• عبدالعلی بازرگان
• حسن یوسفی اشکوری
• عبدالصبور شاهین

موضوعات

• تفسیر

عنوان مقاله [English]

A Critical Reexamination of Scientistic Interpretations of the Verses on Human Creation: Critique of the Exegetical Views of ʿAbdul ʿAlī Bāzargān, Ḥasan Yūsifī Eshkavarī, and ʿAbd al-Ṣabūr Shāhīn

نویسندگان [English]

• Hamid Aryan ¹
• Mohammad Javad Saqqayi-Biria ²

¹ Associate Professor, Department of Exegesis and Quranic Sciences, Imam Khomeini Educational and Research Institute, Qom, Iran.

² Assistant Professor, Department of Exegesis and Quranic Sciences, Imam Khomeini Educational and Research Institute, Qom, Iran.

چکیده [English]

Proper interpretation of the Quran follows principles, rules, and a systematic method whose application leads to discovering God’s intended meaning of the verses. Some scientistically inclined Muslim scholars, driven by religious and scientific motives, have engaged in the interpretation of Quranic verses concerning the creation of the world and humanity. This article examines and critiques the exegetical interpretations of three such figures—ʿAbdul ʿAlī Bāzargān, Ḥasan Yūsifī Eshkavarī, and ʿAbd al-Ṣabūr Shāhīn—regarding the verses on human creation, and through these critiques reveals the validity of their interpretive logic and method. The research employs a library-based method for data collection and a descriptive-analytical-critical approach for analyzing and evaluating the exegetical views of these three scholars. By exposing the methodological and epistemological errors in their interpretations, the study also points to the correct way of interpreting those verses within the critiques. The findings indicate commonalities in their exegetical interpretations and similar errors in their interpretive methods. Each of their interpretations of the verses on human creation contains numerous errors. Many of these interpretations suffer from methodological weaknesses, including invalid lexicography, neglect of the interrelation between verses, and weak synthesis of the indicative meanings of the verses. Another error is that their interpretations are often based on prejudgment; by assuming the theory of the evolution of species as certain, they have sought their desired meaning from the verses on human creation and imposed their presuppositions on those verses instead of relying on valid exegetical criteria.

کلیدواژه‌ها [English]

• Scientistic Muslims
• Interpretation of the Verses on Human Creation
• Exegetical Errors
• ʿAbdul ʿAlī Bāzargān
• Ḥasan Yūsifī Eshkavarī
• ʿAbd al-Ṣabūr Shāhīn