نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

• سعیده ممیزی

دانش‌آموختۀ دکتری زبان و ادبیات عربی، استاد مدعو دانشگاه بوعلی سینا، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدۀ ادبیات، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.

چکیده

آیات فقهی قرآن کریم، به‌رغم دارا بودن جلوه‌های زیبایی‌شناختی، عمدتاً تنها از منظر استنباط احکام بررسی شده‌اند. این پژوهش با روش توصیفی و تحلیل بلاغی و با تمرکز بر آیات حجاب، در پی آن است که نشان دهد این آیات، افزون بر دلالت‌های فقهی، از شبکه‌ای پیچیده و هدفمند از صور خیال و شگردهای بلاغی بهره برده‌اند که به شکل مستقیم بر تقویت جنبه‌های اقناعی، تربیتی و اخلاقی احکام می‌افزایند. نتایج پژوهش حاکی از آن است که تصویرآفرینی هنری در این آیات، امری تصادفی یا صرفاً تزیینی نیست، بلکه در انسجامی کامل با فضای تشریع احکام، به‌عنوان لایه‌ای زیرین و مؤثر در راستای تسهیل درک، تأکید بر اهمیت، و ایجاد آمادگی روانی در مخاطب برای پذیرش تکالیف شرعی عمل می‌کند. بر این اساس، ظرفیت‌های تصویری و زیبایی‌شناسآن‌های همچون مجاز، تشبیه، کنایه، تعدد لفظ و معنا، حذف، تکرار، مقابله، التفات و مشاکله، در این آیات شناسایی و تحلیل شد که هر یک، حلقه‌ای از زنجیرۀ انسجام متن و عاملی در تکمیل فرایند دلالت معنایی به شمار می‌روند. نوآوری این پژوهش در تلفیق مطالعات بلاغی با محتوای فقهی قرآن و تبیین کارکردهای اقناعی - تربیتی صور خیال در آیات‌الاحکام است.

کلیدواژه‌ها

• آیات حجاب
• زیبایی‌شناسی
• تصویرسازی
• بلاغت قرآن
• تحلیل دلالی

موضوعات

• علوم قرآنی

عنوان مقاله [English]

Artistic Aesthetics of Jurisprudential Verses with an Emphasis on the Verses of Hijab

نویسنده [English]

• Sa‘ideh Mumayyizī

PhD in Arabic Language and Literature, Adjunct Professor, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran.

چکیده [English]

The jurisprudential verses of the Holy Quran, despite possessing aesthetic dimensions, have mostly been examined only from the perspective of deriving legal rulings. This study, employing a descriptive method and rhetorical analysis with a focus on the verses of hijab, seeks to demonstrate that these verses, in addition to their jurisprudential implications, employ a complex and purposeful network of rhetorical devices and figures of speech that directly enhance the persuasive, educational, and ethical aspects of the rulings. The results indicate that artistic imagery in these verses is neither accidental nor merely decorative; rather, in complete harmony with the context of legal legislation, it serves as an underlying and effective layer to facilitate understanding, emphasize importance, and create psychological readiness in the audience to accept religious obligations. Accordingly, figurative and aesthetic capacities such as metonymy (kināyah), simile (tashbīh), irony, verbal and semantic multiplicity, omission, repetition, contrast, grammatical shift (iltifāt), and mushākalah (assimilation) were identified and analyzed in these verses, each constituting a link in the chain of textual coherence and a factor in completing the process of semantic signification. The innovation of this research lies in integrating rhetorical studies with the jurisprudential content of the Quran and explaining the persuasive-educational functions of figures of speech in the verses of rulings (Āyāt al-Aḥkām).

کلیدواژه‌ها [English]

• Verses of Hijab
• Aesthetics
• Imagery
• Quranic Rhetoric
• Semantic Analysis