نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

• سعیده ممیزی

نویسندۀ مسئول، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران

چکیده

آیات فقهی قرآن کریم، به‌رغم دارا بودن جلوه‌های زیبایی‌شناختی، عمدتاً تنها از منظر استنباط احکام مورد بررسی قرار گرفته‌اند. این پژوهش با روش توصیفی و تحلیل بلاغی و با تمرکز بر آیات حجاب، در پی آن بوده است که نشان دهد این آیات، افزون بر دلالت‌های فقهی، از شبکه‌ای پیچیده و هدفمند از صور خیال و شگردهای بلاغی بهره برده‌اند. که به شکل مستقیم بر تقویت جنبه‌های اقناعی، تربیتی و اخلاقی احکام می‌افزایند. نتایج پژوهش حاکی از آن است که تصویرآفرینی هنری در این آیات، امری تصادفی یا صرفاً تزیینی نیست، بلکه در انسجامی کامل با فضای تشریع احکام، به عنوان لایه‌ای زیرین و مؤثر در راستای تسهیل درک، تأکید بر اهمیت، و ایجاد آمادگی روانی در مخاطب برای پذیرش تکالیف شرعی عمل می‌کند. بر این اساس، ظرفیت‌های تصویری و زیبایی‌شناسانه‌ای همچون مجاز، تشبیه، کنایه، تعدد لفظ و معنا، حذف، تکرار، مقابله، التفات و مشاکله، در این آیات شناسایی و تحلیل شد که هر یک، حلقه‌ای از زنجیره انسجام متن و عاملی در تکمیل فرآیند دلالت معنایی به شمار می‌روند. نوآوری این پژوهش در تلفیق مطالعات بلاغی با محتوای فقهی قرآن و تبیین کارکردهای اقناعی-تربیتی صور خیال در آیات الاحکام است.

کلیدواژه‌ها

• آیات حجاب
• زیبایی‌شناسی
• تصویرسازی
• بلاغت قرآن
• تحلیل دلالی

موضوعات

• علوم قرآنی

عنوان مقاله [English]

Artistic Aesthetics of Jurisprudential Verses with Emphasis on the Verses of Hijab

نویسنده [English]

• Saideh Momayezi

Arabic Language and Literature, Bu-Ali Sina University

چکیده [English]

Despite possessing aesthetic dimensions, the jurisprudential verses (Āyāt al-Aḥkām) of the Holy Quran have predominantly been examined only from the perspective of legal inference. This research, employing a descriptive method and rhetorical analysis with a focus on the verses of Ḥijāb, seeks to demonstrate that these verses—beyond their jurisprudential implications—utilize a complex and purposeful network of imagery and rhetorical devices. These elements directly enhance the persuasive, educational, and ethical aspects of the rulings.

The findings indicate that artistic imagery in these verses is neither accidental nor merely decorative; rather, it functions in complete harmony with the context of legislation as an underlying and effective layer that facilitates understanding, emphasizes importance, and creates psychological readiness in the audience for accepting religious obligations. Accordingly, various visual and aesthetic capacities—such as metaphor (majāz), simile (tashbīh), metonymy (kināyah), polysemy (ta'addud al-lafẓ wa al-ma'nā), ellipsis (ḥadhf), repetition (takrār), contrast (muqābalah), apostrophe (iltifāt), and paronomasia (mushākalah)—were identified and analyzed in these verses. Each of these devices acts as a link in the chain of textual coherence and contributes to the process of semantic signification.

The innovation of this study lies in integrating rhetorical studies with the jurisprudential content of the Quran and explaining the persuasive-educational functions of imagery in the verses of rulings (Āyāt al-Aḥkām).

کلیدواژه‌ها [English]

• Verses of Ḥijāb
• Aesthetics
• Imagery
• Quranic Rhetoric
• Semantic Analysis