نوع مقاله : پژوهشی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه علوم قرآنی و حدیث، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران.
2 استاد، گروه علوم قرآنی و حدیث، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران.
3 استادیار، گروه علوم قرآنی و حدیث، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران.
چکیده
جنگ بهعنوان بخش جداییناپذیر در زندگی اجتماعی بشر در قرون و اعصار مختلف از شکلی به شکل دیگر توسعه و تکامل یافته است. امروز در جهان معاصر با جنگ شناختی و ادراکی از سوی جبهۀ باطل روبهروییم. جنگ شناختی بسیار پیچیدهتر و خطرناکتر از انواع پیشین خودش است، که در آن به باورها و نگرش افراد هجوم میشود. جنگ شناختی به معنای هدف قرار دادن قوۀ شناخت عموم مـردم و نخبگان جامعۀ هدف با تغییر هنجارها، ارزشهـا، باورهـا، نگرشهـا و رفتارهـا از طریـق مـدیریت ادراک و برداشت است. جنگهای مشرکان و کفار با رسول خدا در صدر اسلام یکی از بسترهای جنگ شناختی در کنار جنگ سخت میباشد. نوشتار پیشِ رو با تحلیل مهمترین روشها و راهبردهای جنگ شناختی دشمن در بستر سورۀ احزاب نشان میدهد: هراسافکنی و ناامیدسازی، مسئولیتگریزی و راحتطلبی در جامعه، شایعهپراکنی، ایجاد خط تردید، اضطراب در اندیشه به هدف قطبیسازی و اختلافافکنی و ایجاد تشکیک در حقانیت نظام دینی، روشهای دشمن در جنگ شناختی هستند. مهمترین راهبردهای مقابله با جنگ شناختی دشمن، تقویت قوای شناختی امت اسلامی همچون تبیین چهرۀ باطل، ولایتپذیری، استقامت و تابآوری، امیدآفرینی، هوشیاری و اتحاد و همبستگی جامعۀ اسلامی است.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
Analysis of Cognitive Warfare Methods and Countermeasures in Surah al-Aḥzāb
نویسندگان [English]
- Ali Ghafoori Manesh 1
- Hasan kharaghani 2
- Aliakbar Rostami 3
1 PhD Student, Department of Quranic and Hadith Sciences, Razavi University of Islamic Sciences, Mashhad, Iran.
2 Professor, Department of Quranic and Hadith Sciences, Razavi University of Islamic Sciences, Mashhad, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Quranic and Hadith Sciences, Razavi University of Islamic Sciences, Mashhad, Iran.
چکیده [English]
War, as an inseparable aspect of human social life, has evolved through various forms across different eras. In the contemporary world, we face cognitive warfare waged by the camp of falsehood. This form of warfare is more complex and perilous than its predecessors, as it directly assails the beliefs, attitudes, and cognitive faculties of individuals. Cognitive warfare involves targeting the public and elite perception of a society to alter its norms, values, beliefs, and behaviors through systematic perception management. The wars waged by polytheists and disbelievers against the Prophet Muhammad (pbuh) in early Islam present a prime context for such warfare, operating alongside conventional military conflict. Analyzing the key methods and strategies of enemy cognitive warfare within the framework of Surah al-Aḥzāb, this study demonstrates that the enemy’s tactics include: spreading fear and despair, evading responsibility and promoting complacency within society, disseminating rumors, instilling doubt, creating intellectual anxiety to polarize and sow discord, and undermining the legitimacy of the religious system. The most crucial countermeasures involve strengthening the cognitive capacities of the Islamic community through: exposing the false nature of the enemy, adhering to divine guardianship (Wilāyah), fostering steadfastness and resilience, generating hope, maintaining vigilance, and promoting unity and solidarity within the Islamic society.
کلیدواژهها [English]
- Surah al-Aḥzāb
- Battle of al-Aḥzāb (the Confederates)
- Cognitive Warfare
- Jihād al-Tabyīn (Explanatory Jihad)
قرآن کریم
نهج البلاغه
- ابنخلدون، عبدالرحمن بن محمد. (1408ق). تاریخ ابن خلدون. بیروت: دار الفکر.
- ابنسعد، محمد. (1410ق). الطبقات الکبری. بیروت: دار الکتب العلمیة.
- ابنعاشور، محمد طاهر. (1420ق). التحریر و التنویر. بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
- ابنمنظور، محمد بن مکرم. (1414ق). لسان العرب. بیروت: دار صادر.
- ابنهشام، عبدالملک معافری. (بیتا). السیرة النبویة. بیروت: دار المعرفة.
- ازهری، محمد بن احمد. (1421ق). تهذیب اللغة. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
- نای، جوزف؛ (1387ش). قدرت نرم، (ترجمۀ سید محسن روحانی و مهدی ذوالفقاری). تهران: دانشگاه امام صادق(ع).
- آلپورت، گوردون ویلارد؛ پستمن، لئو. (1374ش). روانشناسی شایعه، (ترجمۀ ساعد دبستانی). تهران: سروش.
- آلوسى، محمود بن عبدالله. (1415ق). روح المعانى. بیروت: دار الکتب العلمیة.
- امین، سید مهدی. (1390ش). جنگهای صدر اسلام از جنگ بدر تا فتح مکه از دیدگاه قرآن و حدیث. قم: بیان جوان.
- بختیاری، شهلا؛ تقوی، هدیه. (۱۳۹۲ش). سنخشناسی و تبیین رفتاری مسلمانان در همراهی با پیامبر(ص) در غزوۀ خندق بر اساس سورۀ احزاب. تاریخ اسلام و ایران، 23(17)، 47-67. https://doi.org/10.22051/hii.2014.724
- برنال، آلونسو. (1402ش). جنگ شناختی حمله به واقعیت و اندیشه، (ترجمۀ محمدحسین قربانی زواره و سیدعلیرضا مصطفوی). قم: شناختپژوه.
- برونو، فرانکو. (1370ش). فرهنگ توصیفى اصطلاحات روانشناسى، (ترجمۀ مهشید یاسایى و فرزانه طاهرى). تهران: طرح نو.
- بیرو، آلن. (١٣٦٦ش). فرهنگ علوم اجتماعی، (ترجمۀ باقر ساروخانی). تهران: کیهان.
- بیضاوی، عبدالله بن عمر. (1418ق). أنوار التنزیل و أسرار التأویل. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
- پورافکاری، نصرتالله. (1380ش). فرهنگ جامع روانشناسی و روانپزشکی. تهران: فرهنگ.
- تزو، سون. (1364ش). هنر جنگ، (ترجمۀ حسن حبیبی). تهران: قلم.
- تهامى، مختار. (1976م). الرأى العام و الحرب النفسیة. قاهره: دار المعارف.
- ثعلبى، احمد بن محمد. (1422ق). الکشف و البیان فی تفسیر القرآن (تفسیر الثعلبی)، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
- جوادی آملی، عبدلله. (1401ش). تفسیر تسنیم. قم: اسراء.
- جوهری، اسماعیل بن حماد. (1376ق). الصحاح. بیروت: دار العلم للملایین.
- حسنی، هاشم معروف. (۱۴۱۶ق). سیرة المصطفی. بیروت: دار التعارف للمطبوعات.
- حقی بروسوی، اسماعیل بن مصطفی. (بیتا). تفسیر روح البیان. بیروت: دار الفکر.
- حلبی، علی بن ابراهیم. (۱۴۲۷ق). السیرة الحلبیة. بیروت: دار الکتب العلمیة.
- خرقانی، حسن؛ حسیننژاد محمدآبادی، سجاد. (1403ش). گفتمان تبلیغی انبیا در سورۀ هود. آموزههای قرآنی، 21(40)، 277-308. https://doi.org/10.30513/qd.2025.6750.2498
- خطیب، عبدالکریم. (1422ق). التفسیر القرآنی للقرآن. بیروت: دار الفکر العربی.
- خوزین، حسن. (1400ش). مبانی جنگ شناختی (تهدیدات نوین علیه ج.ا.ایران). تهران: آرمانپژوهان.
- دهخدا، علیاکبر. (1377ش). لغتنامه. تهران: دانشگاه تهران - روزنه.
- راغب اصفهانى، حسین بن محمد. (1412ق). مفردات ألفاظ القرآن، (تحقیق صفوان داودى). بیروت: دار القلم.
- زبیدی، محمد بن محمد مرتضی. (1414ق). تاج العروس من جواهر القاموس. بیروت: دار الفکر.
- زمخشری، محمود بن عمر. (1407ق). الکشاف. بیروت: دار الکتاب العربی.
- سحاب، مهدی. (1389ش). جنگهای صدر اسلام. تهران: توسعۀ فرهنگ قرآنی.
- سعیدپور،کاظم. (1387ش). بررسی جنگهای صدر اسلام. قم: فقه.
- طباطبایی، سید محمدحسین. (1352ش). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الأعلمی.
- طبرسی، فضل بن حسن. (1372ش). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: ناصرخسرو.
- طبری، محمد بن جریر. (1387ق). تاریخ الأمم و الملوک (تاریخ الطبری). بیروت: دار التراث.
- طریحی، فخرالدین بن محمد. (1375ش). مجمع البحرین. تهران: مرتضوی.
- طوسی، محمد بن حسن. (بیتا). التبیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
- عاملی، جعفر مرتضی. (۱۳۸۵ش). الصحیح من سیرة النبی الأعظم. قم: دار الحدیث.
- عسکری، ابوهلال. (1400ق). الفروق فی اللغة. بیروت: دار الآفاق الجدیدة.
- فخر رازی، محمد بن عمر. (بیتا). التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب). بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
- فلاول، جان. اچ. (1987م). رشد شناختی، (ترجمۀ فرهاد ماهر. تاریخ نشر: 1377ش). تهران: رشد.
- فیومى، احمد بن محمد. (1414ق). المصباح المنیر. قم: دار الهجرة.
- قرطبی، محمد بن احمد. (1364ش). الجامع لأحکام القرآن. تهران: ناصرخسرو.
- کلوسکو، جورج. (1402ش). تاریخ فلسفۀ سیاسی، (ترجمۀ خشایار دیهیمی). تهران: نی.
- گرجی، مهدی. (1400ش). نفوذ راهبردی در نظام دینی. تهران: سروش.
- محسنی، نیکچهره. (1380ش). نظریهها در روانشناسی رشد. تهران: پردیس.
- مقدمفر، حمیدرضا؛ محسنی آهویی، ابراهیم. (1400ش). جنگ شناختی علم پیروزی در نبرد ذهنها. تهران: انتشارات خبرگزاری تسنیم.
- واقدی، محمد بن عمر. (1409ق). المغازی، (تحقیق مارسدن جونس). بیروت: مؤسسة الأعلمی.
- نیچه، فردریش. (1375ش). فراسوی نیک و بد، (ترجمۀ داریوش آشوری). تهران: خوارزمی.
- هاچینز، ادوین؛ هی لاگین، فرانسیس؛ هیث، مارگارت و دیگران. (1388ش). شناخت توزیعشده، (ترجمۀ حسین رمضانی و مصطفی مهر). تهران: مؤسسۀ آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی.
)