نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

• علی سلحشور

نویسندۀ مسئول، گروه معارف اسلامی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران

چکیده

آیۀ «فَأَرَاهُ الْآیَةَ الْکُبْرَى» از آیات نمادین قرآن در سورۀ نازعات و بیانگر بخشی از ماجرای تقابل موسی و فرعون است که در طول تاریخ اسلام، طیف گسترده‌ای از تفاسیر و برداشت‌های گوناگون را به خود اختصاص داده است. این پژوهش با روش تحلیلی ـ تفسیری و با بهره‌گیری از چارچوب نظری نشانه‌شناسی رولان بارت و گفتمان‌شناسی فوکو، به بازخوانی چندلایۀ معنایی و گفتمانی این آیه پرداخته است. بررسی حدود یکصد تفسیر نشان می‌دهد که آراء مفسران دربارۀ مفهوم و مصداق آیه در نُه دسته مجزا، از جمله عصا و ید بیضاء، قابل طبقه‌بندی است. تحلیل نشانه‌شناختی، با تفکیک سه سطح دلالت صریح، ضمنی و اسطوره‌ای، آشکار می‌سازد که برداشت‌های مفسران چگونه به تثبیت و بازتولید معانی فرهنگی، اعتقادی و ایدئولوژیک متفاوت انجامیده است. همچنین در رویکرد گفتمان قدرت، رابطۀ تفسیر آیه با ساختارها و نهادهای قدرت دینی، سیاسی و فرهنگی در بستر تاریخی خود بررسی شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که «الآیةَ الکُبرى» نه تنها یک معجزۀ جسمانی، بلکه میدان مبارزه‌ای گفتمانی است که بازتاب‌دهندۀ تعامل پیچیدۀ دین، قدرت و فرهنگ در جوامع الهی است. این مطالعه بر اهمیت فهم چندلایۀ معنایی آیات قرآن با رویکردهای میان‌رشته‌ای تأکید دارد و ضرورت توجه به بستر تاریخی و گفتمانی در تحلیل متون مقدس را برجسته می‌سازد.

کلیدواژه‌ها

• سورۀ نازعات
• رولان بارت
• فوکو
• معجزه
• نشانه‌شناسی

موضوعات

• تفسیر

عنوان مقاله [English]

A Hermeneutical Reinterpretation of the Verse 'Fa'arāhu al-Āyah al-Kubrā' Based on Roland Barthes’ Semiotics and Foucault’s Discourse of Power.

نویسنده [English]

• ali salahshoor

Department of Islamic Studies, Faculty of Humanities and Social Sciences, University of Kurdistan, Sanandaj, Iran

چکیده [English]

"The verse 'fa-arāhu al-āyata al-kubrā' in Surah al-Nāziʿāt is one of the symbolic verses of the Qur’an, reflecting part of the narrative of Moses’ confrontation with Pharaoh. Throughout Islamic history, this verse has given rise to a wide spectrum of interpretations and exegetical perspectives. This study, using an analytical–exegetical method and drawing upon Roland Barthes’ semiotics and Michel Foucault’s discourse analysis, undertakes a multilayered reading of the semantic and discursive dimensions of the verse. An examination of nearly one hundred Qur’anic commentaries reveals that exegetes’ views regarding the meaning and referent of the verse can be classified into nine categories, including the staff and the shining hand (al-yad al-bayḍāʾ). The semiotic analysis, by distinguishing three levels of signification—denotative, connotative, and mythological—demonstrates how exegetical interpretations have contributed to the stabilization and reproduction of diverse cultural, theological, and ideological meanings. Moreover, through the lens of power discourse, the study investigates the relationship between the verse’s interpretation and the structures and institutions of religious, political, and cultural authority within their historical contexts. The findings suggest that 'al-āyatu al-kubrā' is not merely a physical miracle but also a discursive battlefield reflecting the complex interplay of religion, power, and culture in sacred societies. The study underscores the importance of multilayered semantic approaches to Qur’anic verses through interdisciplinary perspectives, highlighting the necessity of situating sacred texts within their historical and discursive frameworks."

کلیدواژه‌ها [English]

• "
• Surah al-Nāziʿāt
• Roland Barthes
• Michel Foucault
• Miracle
• Semiotics"