نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

• علی سلحشور

استادیار، گروه معارف اسلامی، دانشکدۀ علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران.

چکیده

آیۀ «فَأَرَاهُ الْآیَةَ الْکُبْرَى» از آیات نمادین قرآن در سورۀ نازعات و بیانگر بخشی از ماجرای تقابل موسی و فرعون است که در طول تاریخ اسلام، طیف گسترده‌ای از تفاسیر و برداشت‌های گوناگون را به خود اختصاص داده است. این پژوهش با روش تحلیلی ـ تفسیری و با بهره‌گیری از چارچوب نظری نشانه‌شناسی رولان بارت و گفتمان‌شناسی فوکو، به بازخوانی چندلایۀ معنایی و گفتمانی این آیه پرداخته است. بررسی حدود یکصد تفسیر نشان می‌دهد که آرای مفسران دربارۀ مفهوم و مصداق آیه در نُه دستۀ مجزا، از جمله عصا و ید بیضا، قابل طبقه‌بندی است. تحلیل نشانه‌شناختی، با تفکیک سه سطح دلالت صریح، ضمنی و اسطوره‌ای، آشکار می‌سازد که برداشت‌های مفسران چگونه به تثبیت و بازتولید معانی فرهنگی، اعتقادی و ایدئولوژیک متفاوت انجامیده است. همچنین در رویکرد گفتمان قدرت، رابطۀ تفسیر آیه با ساختارها و نهادهای قدرت دینی، سیاسی و فرهنگی در بستر تاریخی خود بررسی شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که «الآیةَ الکُبرى» نه‌تنها یک معجزۀ جسمانی، بلکه میدان مبارزه‌ای گفتمانی است که بازتاب‌دهندۀ تعامل پیچیدۀ دین، قدرت و فرهنگ در جوامع الهی است. این مطالعه بر اهمیت فهم چندلایۀ معنایی آیات قرآن با رویکردهای میان‌رشته‌ای تأکید دارد و ضرورت توجه به بستر تاریخی و گفتمانی در تحلیل متون مقدس را برجسته می‌سازد.

کلیدواژه‌ها

• سورۀ نازعات
• رولان بارت
• فوکو
• معجزه
• نشانه‌شناسی

موضوعات

• تفسیر

عنوان مقاله [English]

An Interpretive Re-reading of the Verse "Fa'arāhu al-Āyata al-Kubrā" Based on Roland Barthes' Semiotics and Foucault's Discourse of Power

نویسنده [English]

• Ali Salahshoor

Assistant Professor, Department of Islamic Theology, Faculty of Humanities and Social Sciences, University of Kurdistan, Sanandaj, Iran.

چکیده [English]

The verse "Fa'arāhu al-Āyata al-Kubrā" (So he showed him the greatest sign, Q79:20) is a symbolic Quranic verse in Sūrat al-Nāziʿāt that recounts part of the confrontation between Moses and Pharaoh. Throughout Islamic history, it has given rise to a wide range of interpretations and understandings. This study, using an analytical-interpretive method and drawing on the theoretical frameworks of Roland Barthes' semiotics and Foucault's discourse analysis, re-examines the multi-layered meaning and discourse of this verse. An examination of approximately one hundred exegetical works shows that commentators' views on the meaning and referent of the verse can be classified into nine distinct categories, including the staff, the shining hand, and others. Semiotic analysis, by distinguishing three levels of signification (denotation, connotation, and myth), reveals how commentators' interpretations have led to the consolidation and reproduction of different cultural, doctrinal, and ideological meanings. Furthermore, using Foucault's approach to power discourse, the relationship between the interpretation of the verse and structures and institutions of religious, political, and cultural power in their historical context is examined. The findings show that "al-Āyat al-Kubrā" is not merely a physical miracle but a field of discursive struggle that reflects the complex interaction of religion, power, and culture in divine societies. This study emphasizes the importance of multi-layered understanding of Quranic verses through interdisciplinary approaches and highlights the necessity of paying attention to historical and discursive context in the analysis of sacred texts.

کلیدواژه‌ها [English]

• Sūrat al-Nāziʿāt
• Roland Barthes
• Foucault
• Miracle
• Semiotics