نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

• محمد احمدی ¹
• محمدجواد نجفی ²
• مسعود محمدی ³

¹ نویسنده مسئول، دانشجوی دکتری تفسیر تطبیقی، دانشگاه قم، قم، ایران. طلبه درس خارج حوزه علمیه قم.

² دانشیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه قم، قم، ایران.

³ دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه میبد، میبد، ایران. دانش‌آموخته سطح ۳ مرکز تخصصی حدیث حوزه علمیه قم.

چکیده

بر ‌اساس آیۀ ۱۲۵ سورۀ نحل شیوه‌های دعوت قرآنی به دین، «حکمت»، «موعظۀ حسنه» و «جدال ‌احسن» است. برخی مفسران و منطق‌دانان، شیوه‌های مذکور را بر برهان، خطابه و جدل منطقی تطبیق نموده‌اند، لذا شایسته است نسبتِ شیوه‌های دعوت در قرآن و صناعت‌های منطقی بررسی گردد. تأمل در معنای لغوی و استعمالات قرآنیِ طرق سه‌گانۀ دعوت به دین در آیۀ ۱۲۵ سورۀ نحل، بیانگر آن است که این شیوه‌ها الزاماً منطبق بر صناعات منطقی نیستند. میان حکمت قرآنی و برهان منطقی از ‌جهات مختلفی تفاوت وجود دارد. حکمت در لسان قرآن از نظر منشأ، طریق وصول به آن، گسترۀ کاربرد، دامنۀ نتیجه و تأثیر در انسان، با برهان مصطلح منطقی متفاوت است. موعظۀ حسنه نیز به جهت مقدمات و مبادی تشکیل‌دهنده، هدف و کیفیت اثربخشی آن با خطابۀ منطقی اختلاف دارد. همچنین جدال احسن در فرهنگ قرآن علاوه‌بر اختلاف در مقدمات از جهت حق بودن یا نبودن، در انگیزه و غرض به‌کار‌گیری نیز با جدل منطقی متفاوت است.

کلیدواژه‌ها

• دعوت
• حکمت
• برهان
• موعظۀ‌ حسنه
• خطابه
• جدال احسن

موضوعات

• تفسیر

عنوان مقاله [English]

A Novel Approach to the Correlation Between Ḥikmah, Mawʿiẓah Ḥasanah, and Jidāl Aḥsan in Surah An-Naḥl, Verse 125 and the Logical Disciplines

نویسندگان [English]

• Mohammad Ahmadi ¹
• Mohammad Javad Najafi ²
• Masoud Mohammadi ³

¹ Corresponding Author, PhD Student in Comparative Exegesis, University of Qom, Qom.

² Associate Professor, Department of Qurʾānic and Ḥadīth Sciences, University of Qom, Qom, Iran.

³ PhD Student in Qurʾānic and Ḥadīth Sciences, University of Meybod, Meybod, Iran.

چکیده [English]

According to Qur’ān 16:125, the modes of daʿwah (Arabic: دعوة, lit: religious invitation) in the Qurʾānic paradigm are Ḥikmah (Arabic: حکمة, lit: wisdom), Mawʿiẓah Ḥasanah (Arabic: موعظة حسنة, lit: good exhortation), and Jidāl Aḥsan (Arabic: جدال أحسن, lit: the most refined disputation). Some exegetes and logicians have drawn parallels between these methods and the demonstrative (Arabic: برهان, Romanized: burhān), rhetorical (Arabic: خطابة, Romanized: khiṭābah), and dialectical (Arabic: جدل, Romanized: jadal) disciplines of classical logic. Consequently, it is imperative to scrutinize the correlation between Qurʾānic methodologies of invitation and the Aristotelian and Islamic logical arts. A close examination of the lexical semantics and Qurʾānic applications of these three modes in Qur’ān 16:125 reveals that they do not necessarily correspond to the logical disciplines in a strict sense. Several fundamental distinctions exist between Qurʾānic Ḥikmah (Arabic: حکمة) and logical burhān (Arabic: برهان) in terms of origination, epistemic access, scope of applicability, range of conclusions, and human influence. Similarly, Mawʿiẓah Ḥasanah (موعظة حسنة) differs from rhetorical khiṭābah (Arabic: خطابة), particularly regarding its premises, foundational principles, intended objectives, and mechanisms of psychological effectiveness. Furthermore, Jidāl Aḥsan (Arabic: جدال أحسن), within the Qurʾānic epistemic framework, diverges from logical jadal, not only in the nature of its premises (truth-oriented vs. disputational) but also in its underlying intent and pragmatic function.

کلیدواژه‌ها [English]

• Daʿwah (Arabic: دعوة)
• Ḥikmah (Arabic: حکمة)
• Burhān
• Mawʿiẓah Ḥasanah (Arabic: موعظة حسنة)
• Khiṭābah (Arabic: خطابة)
• Jidāl Aḥsan (Arabic: جدال أحسن)