نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

• علی مراد حیدری

دانشیار، گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

چکیده

به موازات گسترش نقش رسانه‌ها در زندگی اجتماعی و افزایش تأثیرپذیری عموم مردم از آن‌ها، بازار اخبار و اطلاعات غیرواقعی و شوک‌آور، به‌ویژه اخبار مربوط به مسائل امنیتی و درگیری‌های مسلحانه، داغ‌تر شده است. از سوی دیگر، نهی از «اِرجاف» و تعیین کیفر شدید و تأکید بر سنت بودنِ برخورد با «مُرجِفُون» در آیات 60 تا 62 سورۀ مبارکۀ احزاب، مبنای فقهی حمایت از «امنیت روانی شهروندان» و مکمل جرم محاربه (تضمین‌کنندۀ امنیت مادی شهروندان) است. از جنبۀ حقوقی، قانون‌گذار با جرم‌انگاری «بغی» و «تبلیغ علیه نظام»، نظام سیاسی را در برابر هر دو نوع آسیب سخت و نرم حمایت کرده است، لکن حمایت از مردم منحصر به جرم‌انگاری «محاربه» و محدود به آسیب سخت (جانی، مالی و امنیتی) است و در قبال آسیب به امنیت روانی مردم، از طریق خبرسازی و خبرپراکنی‌های سازمان‌یافته که موجب دلهره، ناامیدی و ناراحتی مردم و شهروندان می‌شود، سکوت اختیار کرده است. پرسش این است که چه ضرورتی برای جرم‌انگاری «فضاسازی رسانه‌ای» وجود دارد؟ نوشتار حاضر با شیوۀ توصیفی - تحلیلی و با ابزار کتابخانه‌ای انجام شده است و یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که تضمین امنیت روانی شهروندان (از مصادیق بارز حقوق عامه) نیازمند جرم‌انگاری جداگانۀ فضاسازی رسانه‌ای است.

کلیدواژه‌ها

• ارجاف
• فضاسازی رسانه‌ای
• حقوق عامه
• حقوق رسانه
• نشر اکاذیب
• تبلیغ علیه نظام

موضوعات

• علوم قرآنی

عنوان مقاله [English]

Necessary Conditions for Criminalizing Media Manipulation in Light of the Verse on Agitation (Arabic: إرْجاف, Romanized: ʾIrjāf)

نویسنده [English]

• Ali Morad Heydari

Associate Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law and Political Science, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran

چکیده [English]

In line with the expanding role of media in social life and the increasing susceptibility of the general public to it, the market for false and shocking news—especially news related to security issues and armed conflicts—has heated up. On the other hand, the prohibition of “agitation” (Arabic: إرْجاف, Romanized: ʾIrjāf) and the stipulation of severe punishment, along with the emphasis on dealing with “Murjifūn” (agitators) in verses 60 to 62 of sūrat Al-Aḥzāb, provide a jurisprudential basis for “protecting the psychological security of citizens” and complement the crime of “Muḥāraba” (Arabic: اَلْمُحاربة, meaning fight or waging war) refers to ensuring the material security of citizens. From a legal perspective, the legislator, by criminalizing “Baghy” (Arabic: البغی, meaning trespass) and “propaganda against the system,” has protected the political system against both hard and soft threats. However, the protection of the people is limited to the crime of “muḥāraba” and confined to hard threats (life, financial, and security). There has been silence in the face of threats to the psychological security of the public through organized news fabrication and dissemination, which causes anxiety, despair, and discomfort among people and citizens. The question arises: what necessity is there to criminalize “media agitation”? This article, conducted descriptively and analytically using library tools, reveals that ensuring the psychological security of citizens—as a clear example of public rights—requires the separate criminalization of media agitation.

کلیدواژه‌ها [English]

• Agitation (Arabic: إرْجاف
• Romanized: ʾIrjāf)
• Media agitation
• Public rights
• Publication of false statements
• Media Law
• Propaganda against the system