نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

• سهیلا پیروز فر ¹
• زینب سادات ذاکری ²

¹ عضو هیئت علمی گروه علوم قرآن و حدیث دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد

² علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات شهید مطهری، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

چکیده

 پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با تکیه بر آثار اصلی جان ونزبرو، به بررسی مبانی نظری او در تاریخ‌گذاری قرآن و تفاسیر اولیه پرداخته و نسبت این دیدگاه‌ها را با مسأله تحریف قرآن تحلیل می‌کند. ونزبرو با رویکردی تاریخی ـ انتقادی، دیدگاهی چالش‌برانگیز درباره اصالت تفاسیر اولیه قرآن و فرایند شکل‌گیری متن مقدس ارائه کرده است. هرچند وی به تحریف قرآن به معنای مصطلح آن تصریح نکرده‌است، اما مبانی روش‌شناختی و نتایج تحلیل‌های او، پیامدهایی دارد که با باور سنتی مسلمانان درباره ثبات و تحریف‌ناپذیری متن قرآن متعارض‌است. با نقد روش‌شناختی، تاریخی و متنی، میزان اعتبار علمی این دیدگاه‌ها را ارزیابی کرده‌ و نشان داده‌است که نظریه ونزبرو بیش از آنکه مبتنی بر شواهد قطعی تاریخی باشد، متأثر از پیش‌فرض‌های خاص روش‌شناسی مستشرقان در «پارادایم تأخیر» است و تعمیم نتایج آن به ادعای تحریف قرآن، فاقد پشتوانه کافی علمی است. این پژوهش می‌کوشد ضمن تبیین دقیق دیدگاه ونزبرو، مرز میان نقد علمی منابع اسلامی و نتایج ناتمام و فرضیه‌محور در مطالعات مستشرقانه را روشن سازد.

کلیدواژه‌ها

• تحریف‌ناپذیری قرآن
• جان ونزبرو
• مستشرقان
• تاریخ‌گذاری قرآن
• پارادایم تأخیر

موضوعات

• علوم قرآنی

عنوان مقاله [English]

A Methodological Critique of John Wansbrough’s View on the Role of Early Exegeses in the Formation of the Qur’anic Text

نویسندگان [English]

• Soheila Pirouzfar ¹
• Zeinab Sadat Zakeri ²

¹ Associate Proffessor Department of Quran and Hadith Sciences of Ferdowsi Unniversity of Mashhad

² Department of Qur’anic Sciences and Hadith, Shahid Motahari Faculty of Theology, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran

چکیده [English]

The present study, employing a descriptive-analytical method and relying primarily on the major works of John Wansbrough, examines his theoretical foundations regarding the dating of the Qur’an and early Qur’anic exegeses, and analyzes the relationship of these views to the issue of Qur’anic distortion (taḥrīf). Adopting a historical-critical approach, Wansbrough presents a challenging perspective on the authenticity of early Qur’anic exegeses and the process of the formation of the sacred text. Although he does not explicitly advocate the distortion of the Qur’an in its conventional theological sense, the methodological foundations and conclusions of his analyses entail implications that are in tension with the traditional Muslim belief in the stability and preservation of the Qur’anic text. Through methodological, historical, and textual criticism, the present study evaluates the scholarly validity of these views and argues that Wansbrough’s theory is influenced more by the particular methodological presuppositions of Orientalist scholarship within the “late dating paradigm” than by definitive historical evidence. Consequently, extending the results of his theory to claims concerning the distortion of the Qur’an lacks sufficient scholarly support. This study seeks to clarify, while accurately explicating Wansbrough’s perspective, the boundary between legitimate scholarly criticism of Islamic sources and the inconclusive, hypothesis-driven conclusions found in certain Orientalist studies.

کلیدواژه‌ها [English]

• Textual integrity of the Qur’an
• John Wansbrough
• Orientalist Scholars
• Dating of the Qur’an
• The Late Dating Paradigm