نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

• سیدمحسن میرسندسی

استادیار، گروه قرآن و مطالعات، پژوهشکده اسلام تمدنی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، مشهد، ایران

چکیده

مسئله بازتولید همبستگی اجتماعی در منازعات داخلی و خارجی یکی از چالش‌های نظری در جامعه‌شناسی دین است. این مقاله با تمرکز بر مفهوم استقامت در قرآن کریم، استدلال می‌کند که صبر و استقامت صرفاً یک فضیلت اخلاقی فردی نیست، بلکه منبع معنایی جمعی است که در دو بستر متفاوت منازعه، کارکردهای همبستگی متمایزی بروز می‌دهد. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از تحلیل محتوای کیفی جهت‌دار و استناد به منابع تفسیر مشهور آیات مرتبط با صبر و استقامت را تحلیل کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهند که در منازعات خارجی، استقامت از طریق سازوکارهای بی‌اعتنایی به تمسخر دشمن، صبر فعال در برابر آزار و توکل به خدا، سرمایه نمادین مرزبندی تولید کرده و مرزهای هویتی جامعه مؤمنان را مستحکم می‌سازد. در منازعات داخلی، استقامت از طریق هوشیاری در برابر فریب منافقان، تواصی به صبر و ثبات قدم در برابر القای ناامیدی، از واگرایی هنجاری و فروپاشی شبکه‌های اعتماد جلوگیری می‌کند. مقاله نتیجه می‌گیرد که استقامت قرآنی یک منطق کنشی دووجهی است که با حفظ وحدت منبع معنایی ثبات بر عهد الهی، بسته به نوع تهدید، کارکردهای متفاوت اما هم‌جهت با بقای جامعه مومنان را ایفا می‌کند. این یافته برای نظریه‌های همبستگی اجتماعی و تاب‌آوری جمعی امکان بازتعریف نقش منابع معنایی دینی در مدیریت منازعات را فراهم می‌آورد.

کلیدواژه‌ها

• قرآن کریم
• استقامت
• صبر
• همبستگی اجتماعی
• منازعه
• منافقان

موضوعات

• تفسیر

عنوان مقاله [English]

Patience and Perseverance as a Semantic Source of Solidarity in Conflicts from the Perspective of the Holy Quran

نویسنده [English]

• Sayyed Mohsen Mir Sondosi

Member of the faculty of the Quran and Studies Department of the Social Research Institute of Islamic Sciences and Culture

چکیده [English]

The issue of reproducing social solidarity in domestic and foreign conflicts is one of the theoretical challenges in the sociology of religion. Focusing on the concept of perseverance (Istiqāmah) in the Holy Quran, this article argues that patience (Ṣabr) and perseverance are not merely individual moral virtues but rather a collective semantic source that manifests distinct solidarity functions in two different contexts of conflict. The present study, employing directed qualitative content analysis and citing prominent exegetical sources, has analyzed the verses related to patience and perseverance. The findings indicate that in external conflicts, perseverance—through mechanisms of disregarding the enemy's mockery, active patience in the face of harassment, and trust in God—produces boundary-marking symbolic capital and strengthens the identity boundaries of the believing community. In internal conflicts, perseverance—through vigilance against the deception of hypocrites, enjoining patience, and steadfastness in the face of the inculcation of despair—prevents normative divergence and the collapse of trust networks. The article concludes that Quranic perseverance is a two-dimensional logic of action which, while maintaining the unity of the semantic source (steadfastness in the divine covenant), performs different yet convergent functions for the survival of the believing community depending on the type of threat. This finding allows for a redefinition of the role of religious semantic resources in conflict management within theories of social solidarity and collective resilience.

کلیدواژه‌ها [English]

• Holy Quran
• Perseverance (Istiqāmah)
• Patience (Ṣabr)
• Social Solidarity
• Conflict
• Hypocrites