نوع مقاله : پژوهشی
نویسندگان
1 پژوهشگر پسا دکتری گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران
2 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران
3 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران
چکیده
سوره فتح، متنی راهبردی است که در بستر تاریخی صلح حدیبیه نازل شد؛ واقعهای که در نگاه مسلمانان، شکستی سیاسی تلقی میشد، اما قرآن کریم از آن به عنوان «فتح مبین» یاد کرد. این تضاد بنیادین و جابجایی معنایی، مسئله اصلی تحقیق را شکل میدهد: سازوکارهای گفتمانی سوره فتح برای بازتعریف یک رویداد با ظاهر شکست به نماد غلبه و موفقیت چیست؟ از این رو، هدف پژوهش، تحلیل چگونگی ساخت و تثبیت گفتمان «قدرت و اراده الهی» در تبیین تحقق «فتح مبین» به مثابه یک پیروزی راهبردی و پایدار است. این مطالعه کیفی، با بهرهگیری از روش عملیاتی تحلیل گفتمان پدام (PDAM)، متن سوره را در پنج فضای تحلیلی مورد واکاوی قرار داده است. یافتهها حاکی از آن است که سوره فتح، یک پروژه گفتمانی پیچیده برای جابجایی پارادایمی در مفهوم «قدرت» است. این سوره با مهندسی زبانی، قدرت را از مفهوم صرفاً مادی و نظامی به مفهوم معنوی و استراتژیک ارتقا داده و آن را با مفاهیم کلیدی چون «سکینه» و «رضایت الهی» پیوند میزند و در تحلیل فراگفتمانی سه «فرا-دال نهایی» را به عنوان شالودههای این گفتمان آشکار میسازد ؛ در نهایت، نتیجه میشود که گفتمان سوره فتح صرفاً یک بازگویی تاریخی نیست، بلکه یک منشور سیاسی-معرفتی است که با ارائه مدلی از نظام سیاسی، قدرت مشروع را نه در غلبه ظاهری، بلکه در همسویی استراتژیک با اراده حکیمانه خداوند تعریف میکند و بنیانهای نظری یک نظام سیاسی-معرفتی منحصر به فرد را پیریزی مینماید.
کلیدواژهها
عنوان مقاله [English]
The Discourse of Power and Divine Will in Surah Al-Fath: Explaining the Realization of the Manifest Victory (Fath Mubin) Based on the Practical Discourse Analysis Method (PDAM)
نویسندگان [English]
- marziyeh talitabasi 1
- Farzad Dehghani 2
- javad salmanzadeh 3
1 Postdoctoral Researcher, Department of Quranic and Hadith Sciences, Faculty of Theology and Islamic Studies, Hakim Sabzevari University, Sabzevar, Iran
2 Associate Professor, Department of Quranic and Hadith Sciences, Faculty of Theology and Islamic Studies, Hakim Sabzevari University, Sabzevar, Iran
3 Assistant Professor, Department of Quranic and Hadith Sciences, Faculty of Theology and Islamic Studies, Hakim Sabzevari University, Sabzevar, Iran
چکیده [English]
Surah Al-Fath is a strategic text revealed in the historical context of the Treaty of Hudaybiyyah—an event many early Muslims viewed as a political retreat and defeat. However, the Holy Quran referred to it as the "Manifest Victory" (Fath Mubin). This fundamental contradiction and semantic shift form the core research question: What are the discursive mechanisms Surah Al-Fath employs to redefine an event with the appearance of defeat into a symbol of success? The main goal of this study is thus to analyze how the discourse of "Power and Divine Will" is constructed and established to interpret "Fath Mubin" as a strategic and lasting victory.
This qualitative study utilizes the Practical Discourse Analysis Method (PDAM) to investigate the Surah's text across five analytical spaces. Findings reveal that Surah Al-Fath executes a complex discursive project aimed at a paradigm shift in the concept of "power." Through linguistic engineering, the Surah elevates power from a purely material and military notion to a spiritual and strategic concept, linking it with key notions such as "Sakīnah" (tranquility) and "Divine Pleasure." Furthermore, the trans-discursive analysis uncovers three "Ultimate Signifiers" serving as the foundation of this discourse. Ultimately, the study concludes that the discourse of Surah Al-Fath is not merely a historical recount; it functions as a political-epistemological charter. By presenting a political model, it defines legitimate power not through apparent dominance, but through strategic alignment with the wise Will of God, thereby laying the theoretical foundations for a unique political-epistemological system.
کلیدواژهها [English]
- Surah Al-Fath
- Fath Mubin
- Divine Power
- Divine Will.Practical Discourse Analysis Method PDAM
)