نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

• علی عربی آیسک

استادیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم قرآنی سبزوار، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، [قم]، ایران

چکیده

آیه ۳۵ سوره ص، درخواست ملکی اختصاصی و بی‌نظیر از سوی حضرت سلیمان(ع) را نقل می‌کند؛ دعایی که از دیرباز شبهاتی چون «بخل» و «حسد» را پدید آورده است. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر تفاسیر فریقین و منابع روایی و کلامی شیعه، به بررسی تطبیقی توجیهات ارائه‌شده برای رفع این شبهه پرداخته است. نوآوری پژوهش در دسته‌بندی چهارگانه توجیهات (معجزه‌محور، عدم سلب، ملک آخرت و حکمت‌محور)، تحلیل روش مند روایت امام کاظم(ع) در علل الشرایع و معانی الأخبار به‌عنوان کامل‌ترین توجیه، و تبیین نسبت میان «ملک اختصاصی» سلیمان(ع) با «ولایت تکوینی» ائمه(ع) در نظام امامت شیعی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که روایت محوری امام کاظم(ع) با تمایز میان «ملک مأخوذ بالغلبة والجور» و «ملک مأخوذ من قبل الله»، مستندترین پاسخ به شبهه را ارائه می‌دهد. حدیث نبوی درباره خودداری از به‌بند کشیدن عفریت نیز نشان می‌دهد که این ملک با نظام امتحان الهی ارتباط دارد. دلالت‌های کلامی آیه در نظام امامت شیعی، برتری مقام ولایت ائمه(ع) بر نبوت سلیمانی را با تکیه بر روایات بصائر الدرجات اثبات می‌کند. اصل کلامی «ترک اولی» نیز نشان می‌دهد که استغفار سلیمان(ع) برای ترک مندوب بوده است. نتیجه آنکه دعای سلیمان(ع) درخواستی حکیمانه و مبتنی بر مصالح الهی است و فهم صحیح از آن، شبهات تاریخی را رفع کرده و به تبیین نظام ولایت و امامت در اندیشه شیعی کمک می‌نماید.

کلیدواژه‌ها

• سوره ص
• ملک اختصاصی
• حضرت سلیمان(ع)
• امامت
• ولایت تکوینی

موضوعات

• تفسیر

عنوان مقاله [English]

A Comparative Study of the Exegetical and Narrative Justifications of Solomon's Prayer for an Exclusive Kingdom in Verse 35 of Surah Ṣād and Its Theological Implications

نویسنده [English]

• ali arabi ayask

استادیار دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، قم، ایران.

چکیده [English]

Verse 35 of Surah Ṣād narrates Prophet Solomon's request for an exclusive kingdom, a prayer that has long raised suspicions such as "miserliness" and "envy." Adopting a descriptive-analytical approach and drawing upon Sunni and Shia exegeses as well as Shia narrative and theological sources, this study offers a comparative examination of the justifications presented to resolve this doubt. The novelty of this research lies in the fourfold classification of justifications (miracle-oriented, non-abolition, otherworldly kingdom, and wisdom-oriented), the systematic analysis of Imam al-Kāẓim's tradition in ʿIlal al-Sharāʾiʿ and Maʿānī al-Akhbār as the most complete justification, and the clarification of the relationship between Solomon's exclusive kingdom and the creative guardianship of the Imams within Shia Imamate. The findings indicate that Imam al-Kāẓim's tradition, by distinguishing between "a kingdom acquired through domination" and "a kingdom granted by God," provides the most documented response. The prophetic hadith about refraining from shackling the demon shows that this kingdom is connected to the divine system of trial. The theological implications substantiate the superiority of the Imams' guardianship over Solomon's prophethood. The principle of "abandoning the more virtuous" indicates that Solomon's plea for forgiveness was for abandoning a recommended act. Consequently, Solomon's prayer is a wise request founded upon divine interests, and a proper understanding of it dispels historical doubts while contributing to a deeper explanation of guardianship and Imamate in Shia thought.

کلیدواژه‌ها [English]

• Sūrat Ṣād
• Exclusive Kingdom
• Prophet Solomon
• Imamate
• Creative Guardianship (al-Wilāyah al-Takwīniyyah)