نوع مقاله : ترویجی

نویسندگان

• بتول محسنی راد ¹
• عبیداله کوچ توتازهی ²

¹ استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران

² دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران

چکیده

یکی از راه‌های نوین فهم متن قرآن، استفاده از ابزار نشانه‌شناسی برای کشف رمزگان‌هایی است که سازوکارهای تولید معنا را در متن فعال می‌کنند. سوره مبارکه فجر یکی از غنی‌ترین سوره‎های قرآن در زمینه نشانه‌شناسی است. این پژوهش با تکیه بر نظریه رمزگان‌های پنج‌گانه رولان بارت، به روش تحلیلی به بررسی رمزگان هرمنوتیکی، کنشی، نمادین، فرهنگی و معنایی در این سوره پرداخته است. هدف از این مطالعه، کشف ساختارهای پنهان معنایی در سطوح مختلف دلالت لایه‌های معنایی و تحلیل مناسبات نشانه‌ای موجود در لایه‌های زبانی، تاریخی و بینامتنیتی آیات است.بر اساس یافته‌های این پژوهش،رمزگان هرمنوتیک نشان می‌دهد که با طرح معماهای که در اثر قسم‌های مکرر در آغاز سوره آمده، وقوع رستاخیز را یک امر انکار ناپذیر می‌داند.رمزگان کنشی بیانگر آن است که سرانجام سرکشانی همانند فرعون، عاد و ثمود با قهر الهی مواجه خواهد شد ضمن اینکه کنش‌های که در قالب موهبت‌های الهی است و پاداشی برای نیکوکاران است نیز بیان گردیده است.رمزگان معنایی میدان وسیعی معنایی برای برخی واژگان ایجاد کرده است که مخاطب را در معرض مجموعه‌ای از برداشت‌های معنایی قرار می‌دهند واژه‌های همانند«الفجر» که واژه‌ای به ظاهر زمانی، به یکی از پرتراکم‌ترین واژگان معنایی سوره تبدیل می‌شود.رمزگان فرهنگی با یادآوری از سرگذشت اقوام و طغیانگران، تشویقی است به دوری از تکبر و افعال ناپسندی که سرانجام بدی در پی خواهد داشت و در نهایت رمزگان نمادین در پی آن است که با ایجاد تقابل‌های معنایی تصویری روشنی از لایه‌های معنایی ترسیم نماید.

کلیدواژه‌ها

• قرآن
• نشانه شناسی
• رمزگان پنجگانه
• رولان بارت

موضوعات

• معناشناسی

عنوان مقاله [English]

Semantic Analysis of the Holy Surah "Fajr" with the Approach of Roland Barthes' Five Codes

نویسندگان [English]

• Batoul Mohseni Rad ¹
• Obyedollha Koch totazahi ²

¹ Assistant Professor, Department of Arabic Language and Literature, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran

² PhD student in Arabic language and literature, University of Sistan and Baluchestan

چکیده [English]

One of the new ways to understand the text of the Quran is to use semiotic tools to discover the codes that activate the mechanisms of meaning production in the text. Surah Al-Fajr is one of the richest Surahs of the Quran in the field of semiotics. This research, relying on Roland Barthes' theory of five codes, has analytically examined the hermeneutic, functional, symbolic, cultural, and semantic codes in this Surah. The aim of this study is to discover the hidden semantic structures at different levels of semantic layers and to analyze the symbolic relations existing in the linguistic, historical and intertextual layers of the verses. Based on the findings of this study, hermeneutic codes show that by posing riddles resulting from the repeated oaths at the beginning of the surah, the occurrence of the resurrection is considered an undeniable matter. Action codes indicate that eventually the rebellious people like Pharaoh, Ad and Thamud will face divine wrath, while actions that are in the form of divine blessings and a reward for the good doers are also expressed. Semantic codes have created a wide semantic field for some words that expose the audience to a set of semantic interpretations. Words like "Fajr", which is a seemingly temporal word, have become one of the most densely semantic words in the surah. By recalling the history of tribes and rebels, cultural codes encourage people to avoid arrogance and undesirable actions that will ultimately lead to bad consequences.

کلیدواژه‌ها [English]

• Quran
• Semiotics
• Five Symbols
• Roland Barthes