دانشگاه علوم اسلامی رضوی آموزه‌های قرآنی 2251-9378 11 19 2014 05 22 بایدها و نبایدهای گفتار از دیدگاه قرآن کریم 3 34 446 FA ابوالفضل خوش منش مجتبی محمدی انویق Journal Article 2020 02 26 قرآن کریم علاوه بر ذکر اهمیت گفتار و اصول کلی آن، معیارها و ملاک‌ها و بایدها و نبایدهای آن را بیان کرده است تا نشان دهد که چه چیزهایی را باید بر زبان جاری کرد و چه چیزهایی را نباید بر زبان آورد. اکثر بایدها و نبایدهای قرآنی در باب سخن، جنبۀ اخلاقی و تربیتی دارند. در این میان برخی نیز صرفاً بیان‌کنندۀ قاعده‌ای فقهی هستند. بایدها و نبایدهای گفتار در قرآن کریم به سه گروه تقسیم شده است: 1ـ بایدها و نبایدهای مربوط به ارتباط انسان با خدا 2ـ بایدها و نبایدهای مربوط به ارتباطات بین انسان‌ها 3ـ بایدها و نبایدهای مطلق و کلی‌تر. بایدها و نبایدهای مطرح‌شده در قرآن کریم حاوی مطالب و نکات ظریفی در بخش‌های مختلف فقهی، اخلاقی، تربیتی و در زمینه‌های گوناگون فردی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و غیره هستند که توجه به آن‌ها جامعه را به سوی رشد و بالندگی سوق می‌دهد.

https://qd.razavi.ac.ir/article_446_0e3a2369a39b435a19c982fce6a39ffe.pdf

دانشگاه علوم اسلامی رضوی آموزه‌های قرآنی 2251-9378 11 19 2014 05 22 بررسی دلالت عبارت «تبیان کلّ شیء» بر جامعیت قرآن 35 60 447 FA محمدابراهیم روشن ضمیر 0000-0001-6498-6911 Journal Article 2020 02 26 مسئلۀ «جامعیت قرآن کریم» و گسترۀ آن، از مباحث مهم قرآنی است که نقش بنیادین در فهم و تفسیر قرآن دارد. پژوهشگران برای تبیین قلمرو قرآن، به آیات و عباراتی استدلال کرده‌اند که مهم‌ترین آن‌ها عبارت وَنَزَّلْنَا عَلَیْکَ الْکِتَابَ تِبْیَانًا لِکُلِّ شَیْءٍ است. به رغم مباحث ارزشمندی که در این باره بیان کرده‌اند، واکاوی آن می‌تواند برخی زوایای آن را روشن‌تر کند. این جستار با روشی توصیفی ـ تحلیلی، دیدگاه‌های مفسران دربارۀ تبیان بودن قرآن را بررسی کرده است. تأمل در مفهوم تبیان، چگونگی بیان آموزه‌ها و معارف در قرآن و روایات مربوط به جامعیت، نشان از آن دارد که قرآن مشتمل بر بیان هر چیزی است که نیاز به تبیین دارد. بنابراین، قرآن تبیان همه چیز است؛ اعم از آنچه مربوط به هدایت است و رنگ و بوی دینی دارد و هر آنچه غیر دینی است و به ظاهر مربوط به دین نیست. هرچند برخی جزئیات به صورت تفصیلی و برخی دیگر به صورت اجمالی در قرآن آمده است و قرآن خود بیان آن‌ها را به سنت پیامبر و معصومانu و قواعد عقلایی، زبانی و عملی برگرفته از آن دو واگذار کرده است.

https://qd.razavi.ac.ir/article_447_2592cd875af610301ffc2aacd0092af1.pdf

دانشگاه علوم اسلامی رضوی آموزه‌های قرآنی 2251-9378 11 19 2014 05 22 شاخص‌های تمدّن اسلامی بر اساس آموزه‌های قرآن کریم 61 82 448 FA محمدباقر سعیدی روشن پژوهشگاه Journal Article 2020 02 26 مبنای اصلی منظومۀ فکری اسلام در ادارۀ جامعه بر خلاف دیگر مکتب‌ها، نه صرف آسایش بلکه «سعادت» و «کمال» است. در نگاه قرآنی، یکی از شاخص‌های جامعۀ آرمانی، فرزانگی مردم آن در بُعد معرفت و حکمت و برخورداری از درکی عمیق و همه‌جانبه از همۀ حقایق هستی است؛ همچنان که داشتن فلسفۀ زندگی و ایمان به یک تکیه‌گاه اعتقادی معیاری دیگر در ساخت تمدن توحیدی و جامعۀ مطلوب اسلامی و تمایزبخش تمدن اسلامی از تمدن‌های غیر اسلامی است. سومین شاخص در تمدن اسلامی، بسط فضیلت‌های والای انسانی و ارزش‌های اخلاقی است و سر انجام آنکه برتری جامعۀ اسلامی در مظاهر مادی و برخورداری از اقتدار اقتصادی، صنعتی و دفاعی، از دیگر معیارهای تمدن در نگاه اسلامی ملاحظه می‌شود. نکتۀ اساسی در تحلیل و ارزیابی این شاخص‌ها آن است که سهم و وزن اصلی در این میان به حوزۀ نرم‌افزار تعلق داشته و عناصر ذاتی یک جامعۀ مطلوب، پیشرفته و پویندۀ مسیر سعادت، بعد مغزافزار آن است و نه بعد سخت‌افزار آن. بدین‌روی در تأسیس تمدن نوین اسلامی که هدف نظام اسلامی و مورد تأکید رهبر فرزانۀ انقلاب است، آنچه در خور اهمیت اساسی است نگرشی استوار و متوازن و الهام‌یافته از اسلام و منابع اصیل اسلامی از سوی برنامه‌ریزان کلان کشور و ترسیم‌کنندگان نقشۀ این راه است.

https://qd.razavi.ac.ir/article_448_91f8883eeac21795bd75976067ee7199.pdf

دانشگاه علوم اسلامی رضوی آموزه‌های قرآنی 2251-9378 11 19 2014 05 22 طراحی الگوی «دولت» اسلامی با استفاده از آیات قرآنی 83 106 449 FA علی واعظ طبسی رضا عباس پور Journal Article 2020 02 26 ماهیت مفهوم دولت از منظر قرآن دربرگیرندۀ دو عنصر «امر و حکم» و «فرمانبری و پذیرش» بوده و از ارتباط آن دو با عنوان «عهد» و «میثاق‍«‍ی که بین انسان و خداوند وجود دارد یاد می‌شود. با این مبنا که پذیرش انسان و ارادۀ او برای قبول «حکم» خداوند شرط لازم تحقق دولت و جامعه است. قرآن برای جوامع انسانی میثاق‌هایی را ذکر می‌کند که مبنای اطاعت انسان‌ها از خداوند، پیامبران و اولوالامر در حوزۀ فردی و اجتماعی است. نگارندگان در این مقاله تلاش می‌کنند تا ضمن بررسی مفاهیم مرتبط با ماهیت دولت، عهده‌داران و نحوۀ ظهور آن، الگوی دولت در جامعۀ اسلامی را با رویکرد قرآنی طراحی کرده و در نهایت آن را پیش روی حکومت‌مداران قرار داده تا زمینه را برای تشکیل دولت اسلامی محقق سازند.

https://qd.razavi.ac.ir/article_449_66bcd6926e9e07b22c9c301087c5be7a.pdf

دانشگاه علوم اسلامی رضوی آموزه‌های قرآنی 2251-9378 11 19 2014 05 22 نقش قرینۀ مقابله در تفسیر قرآن 107 130 450 FA حسن خرقانی معاون پژوهش سیدعلی هاشمی Journal Article 2020 02 26 برای تعیین معنای دقیق واژگان یک سخن و فهم مراد گوینده، راه‌هایی وجود دارد که یکی از آن‌ها توجه به قرائن لفظی و غیر لفظی است که کلام را در بر گرفته است. در قرآن کریم نیز برای فهم معنای واژه‌ها و مراد خداوند همین مسیر پیموده می‌شود. یکی از این قرائن، «قرینۀ مقابله» است که لفظی و پیوسته می‌باشد. مقالۀ حاضر به شناسایی این قرینه و خاستگاه ادبی آن می‌پردازد و نمونه‌هایی از بهره‌مندی از این شیوه در روایات را یاد می‌کند. سپس کارکردهای قرینۀ مقابله را در تفسیر دنبال می‌کند و نقش آن را در فهم معنای واژه‌ها، فهم مصداقِ مراد، کشف بخش‌های محذوف کلام، فهم برخی نکات آیات الاحکام و نیز استخراج نکات ادبی و تفسیری به تصویر می‌کشد و برای هر کدام نمونه‌هایی بیان می‌کند.

https://qd.razavi.ac.ir/article_450_8672226efa6d56aeb9a06ee328223128.pdf

دانشگاه علوم اسلامی رضوی آموزه‌های قرآنی 2251-9378 11 19 2014 05 22 معنای «نجد» و «نجدین» و مراد آیۀ وَهَدَیْنَاهُ النَّجْدَیْنِ 131 154 451 FA عباس اسماعیلی زاده دانشگاه فردوسی مشهد ایران Journal Article 2020 02 26 دربارۀ معنا و مراد آیۀ وَهَدَیْنَاهُ النَّجْدَیْنِ(بلد/ 10)، قریب به اتفاق دانشمندان اسلامی اعم از مفسران، مترجمان قرآن، قرآن‌پژوهان و محدثان بر آن‌اند که «نجدین» به معنای راه خیر و راه شر بوده مراد آیه این است که خداوند متعال انسان را با سرمایۀ شناخت خوبی‌ها و بدی‌ها آفریده و به او قدرت تشخیص این دو را از یکدیگر داده است. دلایل قرآنی و روایی و تبیین و توجیه‌هایی نیز در تأیید این تفسیر ارائه شده است. در این میان دو دیدگاه شاذّ وجود دارد: یکی اینکه مراد آیه هدایت غریزی طفل به دو پستان مادر در بدو تولد است که واژۀ «نجد» در زبان عربی به این معنا نیز به کار رفته است. دیگر آنکه مقصود از «نجدین» راه سعادت دنیا و راه سعادت آخرت است. دقت نظر در ادلۀ هر یک از این دیدگاه‌ها و بررسی سیاق آیات سوره نشان می‌دهد که چون از یک سو ادلۀ روایی دیدگاه نخست علی‌رغم شهرتْ ضعف سندی دارند و حمل آیه بر این معنا از جهاتی با تکلّف همراه است و از سوی دیگر، دیدگاه دوم با ظاهر الفاظ آیه تناسب و هماهنگی بیشتری دارد بنابراین ترجیح با همین دیدگاه است.

https://qd.razavi.ac.ir/article_451_6f676c56b210621542ac4b9551a67089.pdf

دانشگاه علوم اسلامی رضوی آموزه‌های قرآنی 2251-9378 11 19 2014 05 22 تأویل‌های تمثیلی تاریخی و تخیلی از قصۀ آدم در تفاسیر برگزیده 155 178 452 FA محمدرضا امینی حاجی آبادی محمدرضا خدایی Journal Article 2020 02 26 قصۀ آدمu در چند سوره از قرآن کریم بیان شده است. به طور کلی دو تفسیر از قصۀ آدم بیان شده است. اول تفسیر تاریخی، حقیقی و واقع‌گرایانه و دوم تفسیر تمثیلی. تفسیر تمثیلی به اَشکال مختلفی مانند فلسفی، علمی و تکوینی بیان شده است. در این مقاله به این پرسش پاسخ داده می‌شود که آیا تفاسیر تمثیلی با تاریخی بودن قصۀ آدم سازگار است و یا به نفی تاریخی‌نگری می‌انجامد؟ در این مقاله که به روش توصیفی ـ تحلیلی و بر اساس داده‌ها و اطلاعات حاصل از مطالعات کتابخانه‌ای نگاشته شده است، از میان تفاسیر فلسفی دو نمونۀ شاخص انتخاب شده است: تفسیر ابن عربی و ملاصدرا. از تفاسیر علم‌گرا نیز تفسیر المنار. تفسیر ابن عربی و ملاصدرا قصۀ آدم را بر نفس انسان تطبیق داده است که با آدم تاریخی جمع‌پذیر است. اما تفسیر المنار با حقیقت‌گرایی و تاریخی بودن سازگاری ندارد. در تفسیر المیزان و تسنیم بعضی از مقاطع قصۀ آدم به صورت تمثیل تکوینی یاد شده است. امتیاز این دو تفسیر نسبت به تفاسیر قبلی یکی در مستدل بودن تأویل تمثیلی است و دیگری در حقیقت و واقعیت داشتن تمثیل.

https://qd.razavi.ac.ir/article_452_f21eb17f00c596d6e47f877f41973ee0.pdf

دانشگاه علوم اسلامی رضوی آموزه‌های قرآنی 2251-9378 11 19 2014 05 22 جایگاه حدیث در تفاسیر عصری با تأکید بر تفسیر الفرقان 179 206 453 FA محمدعلی رضایی کرمانی دانشگاه فردوسی علی اسدی مهدی جلالی محمد مولوی Journal Article 2020 02 26 بهره‌گیری از احادیث و روایات در تفسیر قرآن در دو قرن اخیر کاهش داشته است. شاید بتوان دلیل این امر را در گسترش عقل‌گرایی، تفسیر قرآن به قرآن، دوری جستن از تفسیر مبهمات، ارائۀ تفسیری روان و بدون پیچیدگی، گسترش روش تفسیر علمی و توجه به مسائل اجتماعی و تربیتی قرآن دانست. این مقاله، پس از بررسی اجمالی تفاسیر عصری، به صورت موردی به بازکاوی دقیق جایگاه و میزان بهره‌گیری از حدیث، و علل و عوامل کاهش بهره‌مندی از آن در تفسیر الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن و السنّه که یکی از مهم‌ترین تفاسیر عصری است می‌پردازد.

https://qd.razavi.ac.ir/article_453_a39670043609ad50cd7112d826e41457.pdf