دانشگاه علوم اسلامی رضوی آموزه‌های قرآنی 2251-9378 14 26 2017 11 22 جاهلیت عالمانه و شاخصه‌های آن در قرآن کریم 3 28 315 FA سیدمحمد مرتضوی فردوسی سید زین العابدین صفوی حسن نقی زاده دانشگاه فردوسی مشهد Journal Article 2019 12 11 «جاهلیت» در قرآن مورد نکوهش قرار گرفته است، ولی در اینکه مقصود از جاهلیت مورد نظر قرآن چیست، بین دانشمندان اختلاف است. عده‌ای آن را یک دورۀ تاریخیِ همراه با فقدان علم، و عده‌ای دیگر نیز اگرچه این مفهوم را فراتر از یک قطعۀ زمانی دانسته‌اند، آن را در حد یک «بینش» محدود انگاشته‌اند. توجه به شاخصه‌های قرآنی جاهلیت، این مفهوم را روشن‌تر می‌کند. به ویژه توجه به رابطۀ «علم» و«جاهلیت» مشخص می‌کند که این مفهوم بسیار فراتر از نادانی محض، آن هم در یک دورۀ مشخص تاریخی است و نیز پیچیده‌تر از یک جهان‌بینی غلط و زمان‌شمول است. این پژوهش با مراجعه به قرآن کریم و تفاسیر، به شاخصه‌های برجسته‌ای دست می‌یابد که حاکی از وجود «علم» در جاهلیت است؛ مانند: رفتارها و انکارهای عالمانۀ خلاف واقع، رفتار عالمانۀ بدون منطق (هواپرستانه)، حقیقت‌پوشی عالمانه، برتری‌طلبی عالمانه و بدون پشتوانه، اظهار عالمانۀ ایمان بدون اعتقاد، مقاومت آگاهانه در برابر هدایت دلسوزانه و... . این شاخصه‌ها نشانگر آن است که «جاهلیت عالمانه» مجموعه‌ای از رفتارهای سرسختانه و مصرانه‌ای است که مبتنی بر سبکی از زندگی انتخابی است و به صورت یک «بیماری خودخواسته» اکنون نیز گریبانگیر جامعۀ بشری است و راه رهایی از آن، نه افزایش دانش، بلکه تهذیب نفس و تکامل روحی و اصلاح فرهنگ عمومی جامعه است.

https://qd.razavi.ac.ir/article_315_259ca6292092d9507c7551bd512ec713.pdf

دانشگاه علوم اسلامی رضوی آموزه‌های قرآنی 2251-9378 14 26 2017 11 22 روش‌های اصلاحی در تربیت اخلاقی قرآن کریم 29 58 316 FA مصطفی احمدی فر جامعة المصطفی العالمیه مشهد دادمحمد امیری Journal Article 2019 12 11 تربیت اخلاقی، نقشی بسیار مهم در سلامت روح انسان و سعادت فرد و جامعه دارد. بدین‌سان تربیت اخلاقی یکی از مهم‌ترین موضوعاتی است که همیشه مورد توجه دانشمندان، محققان، اساتید دانشگاه و مربیان مدارس بوده است. شایان ذکر است که در دین مقدس اسلام، به اخلاق و تربیت اخلاقی توجه فراوانی شده است؛ به طوری که یکی از مهم‌ترین اهداف نزول قرآن کریم، تربیت اخلاقی، تهذیب انسان و پرورش افراد آراسته به فضایل اخلاقی است. در بین مباحث تربیت اخلاقی، روش‌های تربیتْ مهم‌ترین بخش تربیت اخلاقی است و موفقیت مربی در گرو روش‌هایی است که برای پرورش متربی به کار می‌بندد. به همین جهت، خطیرترین و دشوارترین مرحله از فرایند تربیت اخلاقی، تعیین و تشخیص روش، و استفاده و به کارگیری صحیح و مٶثر آن است. در موضوع، تقسیم‌بندی‌های گوناگونی ارائه شده که جامع آن، تفسیر روش‌ها به دو بخش ایجادی ـ پرورشی و اصلاحی ـ حذفی است. بر همین اساس، نگارنده در این پژوهش با محوریت آیات قرآن کریم، چهار روش تذکر، انذار، تنبیه و تغافل را به عنوان «روش‌های حذف و اصلاح رذایل اخلاقی» بررسی نموده است.

https://qd.razavi.ac.ir/article_316_dfc0d3d4b3f8f853b8b2fe22e26e37c2.pdf

دانشگاه علوم اسلامی رضوی آموزه‌های قرآنی 2251-9378 14 26 2017 11 22 انتخاب آگاهانۀ سرنوشت،سنّتی قرآنی در توقیعات امام زمان 59 80 317 FA محمد میرزایی Journal Article 2019 12 11 سنت در فرهنگ قرآن، شیوه‌ای مبتنی بر حکمت و عدالت خداوند در ادارۀ نظام هستی است. شناخت سنت‌های الهی از جمله انتخابی بودن سرنوشت انسان، نقش زیادی در زندگی فردی و اجتماعی و نهایتاً بندگی و عبودیت انسان دارد. پژوهش این قواعد در توقیعات امام زمانu به مفهوم مجموعۀ نامه‌ها، گفتارها و تأییداتی که از ناحیۀ حضرت یا نایبان به اشاره و تأیید امام عصرu رسیده است، موضوعی سودمند، نو و فاقد پیشینه است. در قاموس الهی، اساس هلاکت و نجات انسان، وابسته به نوع انتخاب آگاهانه‌ای است که بر اساس سنت الهی، به انسان واگذار شده است. محور اصلی مقاله، پژوهش سنت مذکور در توقیعات و تطبیق آن در کلام معصومانM و مفسران است. انتخابی بودن سرنوشت انسان، قرآنی بودن محتوای توقیعات، یگانگی آثار معصومانM و ارتباط ژرف آنان به ویژه توقیعات با کلام الهی، از نتایج تحلیل و توصیف این تحقیق کتابخانه‌ای است.

https://qd.razavi.ac.ir/article_317_7a90c6e9e6646b43f0e87fddb3c985fd.pdf

دانشگاه علوم اسلامی رضوی آموزه‌های قرآنی 2251-9378 14 26 2017 11 22 رویکرد اندیشوران شیعه به مفهوم قوامیت مرد در آیۀ 34 سورۀ نساء 81 104 318 FA حامد مصطفوی فرد دانشگاه ولی عصر رفسنجان حمید ایماندار دانشگاه شیراز 0000-0003-4370-5134 Journal Article 2019 12 11 مهم‌ترین مستند برای ریاست مرد بر خانواده، آیۀ قوامیت (نساء/ 34) است که همواره مورد مناقشۀ محققان بوده است؛ چرا که صحبت از حقوق زنان، موضوعی رایج در محافل علمی و دانشگاهی بوده و هست و به ویژه با توجه به رواج جریان‌های دفاع از حقوق زنان، این رویکرد روندی رو به رشد را می‌پیماید. تحلیل‌های متفاوتی دربارۀ قوامیت مرد ارائه شده است؛ برخی آن را مدیریت و سرپرستی مرد بر خانواده دانسته و برخی دیگر ـ به ویژه در عصر اخیر و به دلیل رواج انگاره‌های دفاع از حقوق زن‌ـ این آیه را به مفهوم کارگزاری و خدمتگزاری مرد در خانواده تبیین کرده‌اند و تلاش گروهی نیز بر جمع بین این دو دیدگاه بوده است. نگارندگان با گردآوری دیدگاه‌های ارائه‌شده از ناحیۀ متفکران شیعی در این باره، به نقد و بررسی آن‌ها پرداخته و قوامیت را به عنوان «وظیفۀ مدیریت مرد در درون نهاد خانواده» تبیین کرده‌اند.

https://qd.razavi.ac.ir/article_318_8aaf3019aa6bfe7b59dec8b827d6a0a2.pdf

دانشگاه علوم اسلامی رضوی آموزه‌های قرآنی 2251-9378 14 26 2017 11 22 گونه‌شناسی آیات علمی قرآن و مبانی استنباط گزاره‌های علمی از آن‌ها 105 130 319 FA بهاره مظاهری طهرانی عباس مصلایی پور مهدی ایزدی Journal Article 2019 12 11 در بیش از ده درصد از آیات قرآن کریم به انواع مختلفی از پدیده‌های طبیعی و برخی از ویژگی‌های آن‌ها اشاره شده است. این امر، لزوم اهتمام ویژه به شناخت آیه‌های علمی قرآن، انواع و گونه‌های آن‌ها و نیز مبانی استنباط و برداشت علمی از این آیات را نشان می‌دهد. با بررسی آیات قرآن کریم ملاحظه می‌شود که اشاره به پدیده‌های طبیعی، به گونه‌های مختلف و در سبک‌های متفاوتی آمده است. در برخی آیات علمی، خداوند متعال به صراحت به بیان پدیده‌های طبیعی پرداخته و انسان‌ها را به مشاهده و اندیشه‌ورزی در آن‌ها دعوت می‌نماید. در مقابل در آیاتی متعدد نیز به سبک‌ها و شیوه‌های گوناگون، اشاراتی غیر صریح به انواعی از پدیده‌های طبیعی شده است. یافته‌های این پژوهش که با روش توصیفی ـ تحلیلی و بر اساس منابع کتابخانه‌ای انجام شده است، حاکی از آن است که علاوه بر اینکه در آیات علمی صریح قرآن به طیف وسیعی از پدیده‌های طبیعی به طور مستقیم اشاره شده، موارد متعددی از ویژگی‌های پدیده‌های طبیعی نیز در آیات علمی غیر صریح بیان شده است. از جملۀ این آیات می‌توان به آیات قصص، آیات قسم، آیات مثل و تشبیه، آیات مربوط به وقایع آستانۀ قیامت، آیات توصیفگر پدیده‌های فرامادی و آیات‌الاحکام اشاره کرد. اما برای هر گونه برداشت و استنباط علمی صحیح و مستدل از آیات علمی صریح و غیر صریح قرآن، علاوه بر مبانی عام تفسیری، توجه به مبانی ویژه‌ای برگرفته از قرآن و اصول عقلایی محاوره ضروری است. این پژوهش نشان می‌دهد که مهم‌ترین مبانی اثرگذار در استنباط از آیات علمی عبارت‌اند از: عدم راهیابی باطل به قرآن و به عبارتی به حق بودن و واقع‌نمایی آیات قرآن، قرینۀ متصل غیر لفظی بودن علم قطعی برای کلام الهی، حکمت‌آمیز بودن قول و فعل الهی و در نهایت ضرورت وجود اسباب در اداره و انجام امور توسط خداوند. https://qd.razavi.ac.ir/article_319_606d4d29a4f5514cfcaf444b5d8a1c05.pdf

دانشگاه علوم اسلامی رضوی آموزه‌های قرآنی 2251-9378 14 26 2017 11 22 نقدی بر نظرات فایرستون در مقالۀ «تناقض در آموزه‌های قرآنی جنگ و راهکارهای حلّ آن» 131 156 320 FA فریده محمدزاده شهرآبادی زینب السادات حسینی Journal Article 2019 12 11 فایرستون اعا می‌کند که آیات جهاد تناقض دارند؛ زیرا روش‌های مختلفی را پیشنهاد کرده‌اند. او با تکیه بر «نظریۀ تکاملی تدریجی جنگ» که خود از منظر عالمان مسلمان ترسیم کرده، بر این باور است که به رغم استفادۀ آنان از روایات اسباب نزول و نسخ، این روایات به علت ناسازگاری، امکان بازسازی ترتیب زمانی آیات را ندارند و در اثر تناقض بین آیات، دو گروه صلح‌طلب و جنگ‌طلب با تمسک به یک دسته آیات در جامعۀ نبوی به وجود آمدند. این مقاله با روش توصیفی ـ تحلیلی و تکیه بر سیاق و تاریخ سامان یافته و این نتایج به دست آمده است: با اعتقاد به نظریۀ سیر تکاملیِ آیات جهاد و نیز بدون اعتقاد بدان، آیات جهاد با یکدیگر تنها تعارض ظاهری دارند که از طریق جمع عرفی قابل حل است و نیز مستند گروه‌ها آیات نبوده و عدم اتفاق‌نظر مفسران در تفسیر آیات، دلیلی بر اثبات تناقض در آن‌ها نخواهد بود.

https://qd.razavi.ac.ir/article_320_f287e922af237a32092e4acdfe436ff1.pdf

دانشگاه علوم اسلامی رضوی آموزه‌های قرآنی 2251-9378 14 26 2017 11 22 رهیافتی به رابطۀ فاصله با قافیه و سجع 157 182 321 FA محمدعلی مهدوی راد علی اصغر آخوندی Journal Article 2019 12 11 «فاصلۀ قرآنی» را به قافیه و سجع تشبیه کرده‌اند. آیا فاصله همچون قافیه و سجع است؟ این مقاله در صدد بررسی ارتباط این سه اصطلاح و شباهت‌ها و تفاوت‌های آن‌هاست. فاصله و قافیه هر دو در پایان مقطع سخن آمده و به آن ضرب‌آهنگ می‌دهند؛ با این تفاوت که آنچه برای قافیه عیب به حساب می‌آید، در فاصله عیب نیست. فاصله و سجع نیز در طول تاریخ، سه ارتباط تباین، اتحاد، و عام و خاص را تجربه کرده‌اند. عالمان کلام در ابتدا وجود هر گونه سجع را در قرآن منتفی دانسته و رابطۀ آن را با فاصله، تباین معرفی کرده‌اند. معدودی نیز به اتحاد عقیده دارند. اما بسیاری از عالمان بلاغت، فواصل دارای حروف همسان را با سجع ممدوح که در آن الفاظ به پیروی از معنا می‌آیند، یکسان می‌دانند. اینان بر این باورند همان طور که قرآن از زبان عربی استفاده کرده، از صنایع ادبی آن نیز بهره برده است؛ پس می‌توان به وجود سجع در قرآن باور داشت.

https://qd.razavi.ac.ir/article_321_62af2c546ae96806aeef7d75c23c68b5.pdf

دانشگاه علوم اسلامی رضوی آموزه‌های قرآنی 2251-9378 14 26 2017 11 22 تحلیل و بررسی مبانی لغوی مصطفوی در «التحقیق فی کلمات القرآن الکریم» 183 204 322 FA محمدحسن صالحی هفشجانی جابر فراستی نیک محمدهادی امین ناجی Journal Article 2019 12 11 معاجم لغوی از جمله کتاب التحقیق فی کلمات القرآن بر پایۀ مبانی لغوی خاصی نگاشته شده که نیازمند تحلیل و بررسی است. در این مقاله به روش توصیفی تحلیلی، مبانی لغوی نویسندۀ کتاب تحلیل و بررسی می‌شود. اصل عدم ترادف، ارجاع کلمه به اصل واحد و مفهوم اصیل، نفی تجوّز یا حصر استعمال کلمات قرآنی در معانی حقیقی، از جملۀ مبانی مصطفوی در التحقیق است. نتایج این پژوهش نشانگر آن است که مٶلف در برخی موارد بر خلاف مبنای خود، وجود مجاز در بین واژگان قرآنی را پذیرفته و حتی به آن تصریح نموده است. همچنین کنایه را استعمال لفظ در معنای حقیقی و ارادۀ معنایی که ملازم آن است، می‌دانند، اما بسیاری از قدما و دانشمندان نه تنها کنایه بلکه تشبیه را هم از انواع مجاز دانسته‌اند. بنابراین از تعریف مصطفوی چنین به دست می‌آید که در کنایه، معنایی که ملازم معنای اصلی است، اراده می‌شود و اگر این نوع کاربرد را خروج از معنای اصلی بدانیم، تلویحاً باید وجود مجاز را در میان واژگان قرآنی پذیرفت.

https://qd.razavi.ac.ir/article_322_6ea12847b551c1875aafb493cbf446fe.pdf

دانشگاه علوم اسلامی رضوی آموزه‌های قرآنی 2251-9378 14 26 2017 11 22 بررسی معناشناختی «جعل امامت» (با تکیه بر اصل اصالت تعبیرهای قرآنی) 205 234 323 FA محبوبه سقاب گندم آبادی سیدحسین سیدی محمدجواد عنایتی راد Journal Article 2019 12 11 بررسی معناشناختی واژگان و عبارات قرآن، یکی از راه‌های جدید مطالعات قرآنی است. هدف نگارندگان در مقالۀ حاضر، بررسی این مسئله است که چرا خداوند در قرآن برای نصب امام از واژۀ جعل بهره جسته و از واژگانی که در حوزۀ معنایی آن هستند، مانند «اجتباء، اصطفاء، اختیار، فَعَلَ، صَنَعَ، خَلَقَ، وَضَعَ» استفاده نکرده است؟ برای وصول به این هدف، کلیۀ آیات مربوط به «جعل» و 6 آیۀ مربوط به «جعل امامت» مورد بررسی قرار گرفت و روشن گردید که واژۀ «جعل» در قرآن، هم به خداوند و هم به انسان نسبت داده شده است، ولی عبارت «جعل امامت» فقط به خداوند نسبت داده شده که بیانگر اراده و امر اوست. همچنین از طریق تحلیل سیاق و استخراج مفاهیم جانشین و همنشین «جعل»، ویژگی‌ها و مؤلفه‌های معنایی «جعل امامت» مشخص شد و با استفاده از اصل معناشناسی شناختیِ «اصالت تعبیرهای قرآنی»، روشن گردید که هیچ یک از واژه‌های نام‌برده نمی‌توانند جانشین واژۀ «جعل» محسوب شده و رسانندۀ سطوح و لایه‌های معنایی آن باشند.

https://qd.razavi.ac.ir/article_323_e56deb67c9ba050dd47d42910c6e5242.pdf

دانشگاه علوم اسلامی رضوی آموزه‌های قرآنی 2251-9378 14 26 2017 11 22 معناشناسی «طمأنینه»در اشعار جاهلی و قرآن کریم از منظر روابط معنایی 235 264 324 FA ابوالفضل خوش منش حمیده بابازاده Journal Article 2019 12 11 لایه‌دار بودن واژگان قرآن کریم، زمینۀ جست‌وجوی معناشناسانۀ «طمأنینه» را در این پژوهش فراهم نموده است. از آنجا که یکی از شیوه‌های تبیین معنایی واژگان، کشف روابط معنایی واژه و شبکۀ معنایی آن است، در این پژوهش، ارتباط معنایی «طمأنینه» با واژه‌های همنشین در شعر جاهلی، و با واژه‌های همنشین، متقابل و جانشین در قرآن بررسی گردیده است. حاصل تحقیق حاکی از آن است که واژۀ «طمأنینه» در شعر جاهلی، با توجه به فرهنگ آن عصر و تضاد خوی تند جاهلیت با طمأنینه، بیشتر در معنای امنیت جسمانی و آرامش مادی به کار رفته است و به دلیل انتقال در کاربرد و هنرآفرینی در اشعار جاهلی و قاموس لغت، از ویژگی چندمعنایی برخوردار شده و با نزول قرآن توسیع و ترفیع معنایی یافته است. حاصل مطالعۀ توصیفی در بافت قرآن نیز نشان می‌دهد که «طمأنینه» یک فعل ادراکی است که با همنشین‌های خود، رابطۀ تقابلی، جانشینی، مکملی، اشتدادی و شمول معنایی دارد و «ایمان» به عنوان فعل ادراکیِ توأم با عمل و با دارا بودن عنصر عاطفی و معرفتی، و «ذکر» به عنوان فعل ادراکی، مٶلفه‌های شرطیِ «طمأنینه» را تشکیل می‌دهند و «کشف حقیقت و یقین»، «رضای الهی»، «معیشت طوبی»، «سکینه» و «ربط قلب»، مٶلفه‌های ماهوی آن را می‌سازند و با واژه‌های «ارتداد»، «انقلاب قهقرایی در فتنه‌ها» و «خوف» تقابل مدرج دارد.

https://qd.razavi.ac.ir/article_324_aa0317039498fd9c7c85fc6d199e8047.pdf

دانشگاه علوم اسلامی رضوی آموزه‌های قرآنی 2251-9378 14 26 2017 11 22 فایل کامل نشریه 1 286 413 FA Journal Article 2020 02 15 https://qd.razavi.ac.ir/article_413_7f558c715451e3e858b1e438303c1350.pdf