دانشگاه علوم اسلامی رضوی آموزه‌های قرآنی 2251-9378 22 42 2025 12 22 A Sociological Analysis of the Factors and Obstacles to the Realization of Monotheistic Faith in the Holy Qur’an تحلیل جامعه‌شناختی عوامل و موانع تحقق ایمان توحیدی در قرآن کریم 77 121 2133 10.30513/qd.2025.7109.2566 FA سیدمحسن میرسندسی استادیار، گروه قرآن و مطالعات اجتماعی، پژوهشکده اسلام تمدنی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، مشهد، ایران. Journal Article 2025 06 11 This research aims to sociologically examine the enabling factors and obstacles to the realization of monotheistic faith (īmān tawḥīdī) in the Holy Quran. Faith in divine unity (tawḥīd), as the central axis of Islam, plays a decisive role in shaping individual and social behaviors and actions. It is considered a foundational element for enhancing the quality of individual life and strengthening social structures. Employing the method of thematic analysis of Quranic verses and a sociological analytical approach, themes related to the realization or weakening of monotheistic faith were first extracted. Subsequently, the role of these factors in the process of religious socialization and social cohesion was explained. The results indicate that the realization of monotheistic faith depends on strengthening enabling factors such as cognitive knowledge of divine signs, conscious effort to accept and follow the truth, submission to divine teachings, and active participation in religious and social spheres. Conversely, the presence of obstacles such as negligence of divine commands, inattention to ritual worship, distortion of religious teachings, and disregard for social responsibility leads to increased social disintegration and a weakening of social capital and collective trust within the community of believers. Accordingly, simultaneous attention to developing enabling factors and removing inhibiting factors paves the way for realizing a cohesive society based on monotheistic faith and fosters the concurrent growth of the individual and society. هدف این پژوهش بررسی جامعه‌شناختی عوامل و موانع تحقق ایمان توحیدی در قرآن کریم است. ایمان به توحید به‌عنوان محور اساسی دین اسلام، تأثیر تعیین‌کننده‌ای در شکل‌دهی رفتارها و کنش‌های فردی و اجتماعی دارد و زمینه‌ساز ارتقای کیفیت زندگی فردی و استحکام ساختارهای اجتماعی محسوب می‌شود. با تکیه بر روش تحلیل مضمون آیات قرآن و رویکرد تحلیلی جامعه‌شناختی، ابتدا مضامین مرتبط با تحقق یا تضعیف ایمان توحیدی استخراج گردید و سپس به تبیین نقش این عوامل در فرایند جامعه‌پذیری دینی و انسجام اجتماعی پرداخته شد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد تحقق ایمان توحیدی در گرو تقویت عوامل ایجابی مانند شناخت معرفتی نسبت به آیات الهی، تلاش آگاهانه برای پذیرش و پیروی از حق، تسلیم در برابر آموزه‌های الهی و حضور فعال در عرصه‌های دینی و اجتماعی است. در مقابل، وجود موانعی چون غفلت از دستورات الهی، کم‌توجهی به مناسک عبادی، تحریف آموزه‌های دینی و بی‌توجهی به مسئولیت اجتماعی، عامل افزایش گسست‌های اجتماعی و تضعیف سرمایۀ اجتماعی و اعتماد جمعی در جامعۀ مؤمنان می‌شود. بر این اساس، توجه توأمان به توسعۀ عوامل ایجابی و رفع عوامل سلبی، زمینه‌ساز تحقق جامعه‌ای هم‌بسته بر پایۀ ایمان توحیدی خواهد بود و به رشد هم‌زمان فرد و اجتماع منجر می‌شود. https://qd.razavi.ac.ir/article_2133_b5f8523a788471c76899d76a5a3fe32e.pdf