دانشگاه علوم اسلامی رضوی آموزه‌های قرآنی 2251-9378 22 42 2025 12 22 Analysis of Cognitive Warfare Methods and Countermeasures in Surah al-Aḥzāb تحلیل روش‌های جنگ شناختی و راهکارهای مقابله با آن در بستر سورۀ احزاب 39 76 2124 10.30513/qd.2025.7133.2579 FA علی غفوری منش دانشجوی دکتری، گروه علوم قرآنی و حدیث، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران. حسن خرقانی استاد، گروه علوم قرآنی و حدیث، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران. علی اکبر رستمی استادیار، گروه علوم قرآنی و حدیث، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران. Journal Article 2025 06 25 War, as an inseparable aspect of human social life, has evolved through various forms across different eras. In the contemporary world, we face cognitive warfare waged by the camp of falsehood. This form of warfare is more complex and perilous than its predecessors, as it directly assails the beliefs, attitudes, and cognitive faculties of individuals. Cognitive warfare involves targeting the public and elite perception of a society to alter its norms, values, beliefs, and behaviors through systematic perception management. The wars waged by polytheists and disbelievers against the Prophet Muhammad (pbuh) in early Islam present a prime context for such warfare, operating alongside conventional military conflict. Analyzing the key methods and strategies of enemy cognitive warfare within the framework of Surah al-Aḥzāb, this study demonstrates that the enemy’s tactics include: spreading fear and despair, evading responsibility and promoting complacency within society, disseminating rumors, instilling doubt, creating intellectual anxiety to polarize and sow discord, and undermining the legitimacy of the religious system. The most crucial countermeasures involve strengthening the cognitive capacities of the Islamic community through: exposing the false nature of the enemy, adhering to divine guardianship (Wilāyah), fostering steadfastness and resilience, generating hope, maintaining vigilance, and promoting unity and solidarity within the Islamic society. جنگ به‌عنوان بخش جدایی‌ناپذیر در زندگی اجتماعی بشر در قرون و اعصار مختلف از شکلی به شکل دیگر توسعه و تکامل یافته است. امروز در جهان معاصر با جنگ شناختی و ادراکی از سوی جبهۀ باطل روبه‌روییم. جنگ شناختی بسیار پیچیده‌تر و خطرناک‌تر از انواع پیشین خودش است، که در آن به باورها و نگرش افراد هجوم می‌شود. جنگ‌ شناختی‌ به‌ معنای هدف‌ قرار دادن‌ قوۀ‌ شناخت‌ عموم‌ مـردم‌ و نخبگان‌ جامعۀ‌ هدف‌ با تغییر هنجارها، ارزش‌هـا، باورهـا، نگرش‌هـا و رفتارهـا از طریـق‌ مـدیریت‌ ادراک‌ و برداشت‌ است. جنگ‌های مشرکان و کفار با رسول خدا در صدر اسلام یکی از بسترهای جنگ شناختی در کنار جنگ سخت می‌باشد. نوشتار پیشِ رو با تحلیل مهم‌ترین روش‌ها و راهبردهای جنگ شناختی دشمن در بستر سورۀ احزاب نشان می‌دهد: هراس‌افکنی و نا‌امیدسازی، مسئولیت‌گریزی و راحت‌طلبی در جامعه، شایعه‌پراکنی، ایجاد خط تردید، اضطراب در اندیشه به هدف قطبی‌سازی و اختلاف‌افکنی و ایجاد تشکیک در حقانیت نظام دینی، روش‌های دشمن در جنگ شناختی هستند. مهم‌ترین راهبردهای مقابله با جنگ شناختی دشمن، تقویت قوای شناختی امت اسلامی همچون تبیین چهرۀ باطل، ولایت‌پذیری، استقامت و تاب‌آوری، امیدآفرینی، هوشیاری و اتحاد و هم‌بستگی جامعۀ اسلامی است. https://qd.razavi.ac.ir/article_2124_3c0ae34e5baf85d4943cd6a3e5d9a375.pdf