دانشگاه علوم اسلامی رضوی آموزه‌های قرآنی 2251-9378 23 43 2026 06 22 The Shadow of the Mother Tongue on Understanding the Revelation Text: A Hermeneutical Challenge in Contemporary Persian Exegeses سایۀ زبان مادری بر فهم متن وحی؛ چالشی هرمنوتیکی در تفاسیر معاصر فارسی 39 78 2121 10.30513/qd.2025.7362.2625 FA سجاد محمدفام استادیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ الهیات، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران. Journal Article 2025 08 21 The historical interaction between the language of the Quran (Arabic) and the Persian language has led to extensive lexical borrowing and profound semantic shifts in the target language, creating a serious challenge for Persian-speaking exegetes. This research, employing an interdisciplinary approach combining cognitive semantics and critical translation studies, argues that these loanwords act as "  cognitive-semantic traps"  and lead to a "hermeneutical displacement" in understanding the Quranic text. The present article aims to model this mechanism and, through qualitative analysis of ten contemporary Persian exegeses, examines two highly challenging loanwords—"barīʾ/baraʾah" (to be quit/acquittal) and "majnūn" (possessed by jinn/mad)—as case studies. The findings show that in the case of "baraʾah", the "covenantal disengagement framework" (denoting a legal-political act in the era of revelation) has been reduced in the Persian context to an "affective prototype" (meaning hatred and disgust). In the case of "majnūn", the "cultural-epistemological framework" of the era of revelation (debate over the source of revelation: God or jinn) has been completely replaced by the modern "medical-pathological framework" (meaning clinical insanity). The analysis of the exegeses reveals three typological approaches (substitutive-customary, eclectic-hesitant, and lexicographical-conservative) and demonstrates that the strategy of "unconscious domestication" is the dominant pattern in confronting these traps. This research concludes that the exegete's mother tongue is not a transparent tool but a powerful "prejudice" (pre-understanding) that can systematically shape the interpretive process. Accordingly, the article emphasizes the necessity of active "hermeneutical consciousness" in exegetical studies to safeguard the authenticity of the meaning of revelation. تعامل تاریخی زبان قرآن (عربی) و زبان فارسی منجر به وام‌گیری گستردۀ واژگانی و تحولات معنایی عمیقی در زبان مقصد شده است که چالشی جدی برای مفسران فارسی‌زبان ایجاد می‌کند. این پژوهش با رویکردی میان‌رشته‌ای متشکل از معناشناسی شناختی و مطالعات ترجمۀ انتقادی، استدلال می‌کند که این وام‌واژگان به‌مثابۀ «تله‌های شناختی - معنایی» عمل می‌کنند و به «جابه‌جایی هرمنوتیکی» در فهم متن قرآن منجر می‌شوند. مقالۀ حاضر با هدف مدل‌سازی این سازوکار و از طریق تحلیل کیفیِ عملکردِ ده تفسیر معاصر فارسی، دو وام‌واژۀ پرچالشِ «بریء/برائت» و «مجنون» را به‌عنوان مطالعات موردی بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که در مورد «برائت»، «چارچوب انقطاع عهدی» (دلالت بر کنش حقوقی - سیاسی در عصر نزول) در بستر زبان فارسی به «سَرنمونۀ عاطفی» (به معنای بیزاری و نفرت) تقلیل یافته است. در مورد «مجنون»، «چارچوب فرهنگی - باورشناختی» عصر نزول (منازعه بر سر منشأ وحی: خدا یا جن) به‌طور کامل جای خود را به «چارچوب طبی - آسیب‌شناختی» مدرن (به معنای دیوانگی بالینی) داده است. تحلیل عملکرد تفاسیر، سه رویکرد گونه‌شناسانه (جایگزینی - عرفی، التقاطی - مردد، و فقه‌اللغوی - محافظه‌کار) را آشکار ساخته است و اثبات می‌کند که استراتژی «بومی‌سازی ناخودآگاه» الگوی غالب در مواجهه با این تله‌هاست. این پژوهش نتیجه می‌گیرد که زبان مادری مفسر، نه ابزاری شفاف، بلکه یک «پیش‌فهم» قدرتمند است که می‌تواند فرایند تفسیر را به‌صورت نظام‌مند صورت‌بندی کند. بر همین اساس، مقاله بر ضرورت «هشیاری هرمنوتیکی» فعال در مطالعات تفسیری، به‌منظور صیانت از اصالت معنای وحی، تأکید می‌ورزد. https://qd.razavi.ac.ir/article_2121_1b80f752c77f741742a34dcfb01d5eec.pdf